Jan Salwa

JAN SALWA
(1941–2006)
 
Jan Salwa urodził się 4 czerwca 1941 r. w Sosnowcu, gdzie rozpoczął naukę w szkole podstawowej, a następnie kontynuował w Liceum Ogólnokształcącym, uzyskując świadectwo maturalne w roku 1960. Studia na Wydziale Przyrodniczym Uniwersytetu Wrocławskiego na kierunku Biochemii zakończył w roku 1967 pracą magisterską pt. „Neuraminidaza wirusa grypy” z wynikiem bardzo dobrym. Bezpośrednio po zakończeniu studiów rozpoczął pracę w Instytucie Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN im. Ludwika Hirszfelda. Był zatrudniony od 1 października 1967 roku, początkowo jako stażysta, a od roku 1968 jako asystent naukowobadawczy w Zakładzie Immunologii Nowotworów, kierowanym wówczas przez Profesora Zygmunta Alberta. Zgodnie ze swym przygotowaniem biochemicznym pierwszym powierzonym mu zadaniem, którego wykonania podjął się niezwykle sumiennie, ale także z zainteresowaniem i pasją, jak oceniał to Jego przełożony, było oznaczanie aktywności przemiany węglowodanowej przeszczepialnych wątrobiaków myszy, szczurów i chomików. Zgodnie z programem badań Zakładu powierzono Mu także analizę struktury antygenowej białaczek przeszczepialnych myszy.

Pracę doktorską pt. „Porównawcze badania enzymów przemiany glukozy i tryptofanu w wątrobiakach i wątrobie niektórych zwierząt laboratoryjnych” obronił 7 czerwca 1974 roku. Promotorem Jego pracy był Profesor Zygmunt Albert, a stopień doktora nauk przyrodniczych uzyskał uchwałą Rady Naukowej Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN.

Po przejęciu kierownictwa Zakładu Immunologii Nowotworów w roku 1975 wnioskowałem o powołanie dr n. przyr. Jana Salwy na stanowiska adiunkta, motywując swój wniosek do Rady Naukowej Instytutu poza dorobkiem naukowym, publikacyjnym, Jego aktywnym zaangażowaniem w bieżące prace badawcze, w trudne prace organizacyjne Zakładu przygotowującego się do przeniesienia, a także zagospodarowania się w nowym budynku przy ul. Czerskiej, obecnie Rudolfa Weigla 12.

Mimo trudnych warunków pracy w nowym Instytucie, do którego dr Jan Salwa przeniósł się z laboratorium Zakładu mieszczącego się w Zakładzie Anatomii Patologicznej przy ul Marcinkowskiego 1, z zapałem i z pasją podjął się nowych zadań, które, koncentrowały się na chemicznej indukcji nowotworów układu limforetikularnego u myszy różnych szczepów, na charakteryzowaniu cech uzyskiwanych nowotworów (typ histologiczny i fenotyp antygenowy) oraz surowic odpornościowych (klas immunoglobulin) skierowanych przeciw różnym komponentom antygenowym komórek nowotworowych.

W tym okresie dr Jan Salwa określił swoje zainteresowanie badawcze patogenezą plazmocytoma – szpiczaka. Indukował różnymi czynnikami ten typ nowotworu u myszy szczepu BALB/c, badał kinetykę rozwoju nowotworów, udział makrofagów w jego indukcji oraz wytwarzane przez nie białka. W badaniach swych wykazywał nie tylko zdeterminowane zainteresowanie, pasję badawczą, praca w laboratorium i wykonywane doświadczenia i badania pochłaniały całkowicie Jego czas i uwagę – jak określali to Jego koledzy – laboratorium stało się Jego oazą, niszą, w której realizował swoje indywidualne zainteresowania badacza, raczej samotnika, nieobojętnego jednak na problemy i potrzeby współpracowników Zakładu oraz odbywających praktyki i staże studentów. Niechętnie rozstawał się ze swym laboratorium akceptując, chyba nawet z pewnym oporem atrakcyjne zaproszenie na 7-miesięczny staż badawczy w Zakładzie Badań Medycznych Uniwersytetu w Leuven w Belgii, gdzie pracował od 13 października 1982 roku do 24 kwietnia 1983 roku. Pod kierunkiem Profesora dr Verstraete, w ramach stypendium Rządu Belgijskiego pracował nad izolacją i charakterystyką aktywatora plazminogenu, ważnego czynnika w promocji rozwoju i wzrostu nowotworów.

Wykorzystywany i szeroko analizowany przez Niego model doświadczalny plazmocytom znacząco się przyczynił do wprowadzenia w Zakładzie przez dr n. przyr. Igę Steuden, nowej techniki wytwarzania przeciwciał monoklonalnych. Technika ta, wprowadzona jako pierwsza w kraju dostarczyła niezwykle precyzyjny odczynnik istotnie przyczyniający się do postępu w badaniach w dziedzinie immunologii w ogóle, a w Zakładzie w dziedzinie immunologii nowotworów zaowocowała badaniami szeroko rozwijanymi przez pracowników Zakładu, także we współpracy z kolegami z innych zakładów w Instytucie, w kraju i zagranicą.

Doktor Jan Salwa pracował w Zakładzie niemal do ostatnich dni swego życia. Mimo że w ostatnim okresie (od 1 lutego 2003 roku) nie był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracował w swym laboratorium codziennie i na tyle, ile siły wystarczały. Był poważnie chory, z trudem pokonywał drogę dom–Instytut, spotykaliśmy Go jednak niemal codziennie w Zakładzie, najczęściej w Jego Laboratorium lub czasem, przez chwilę w pokoju rekreacyjnym, gdzie zaparzał swoją ulubioną czarną kawę, oczywiście parzoną po „turecku”, a więc z fusami.

Przeglądając Jego dokumenty znalazłem pismo Dyrektora Instytutu wyrażające dr Janowi Salwie serdeczne podziękowanie „za ofiarny udział w akcji przeciwpowodziowej zorganizowanej w dniach 25–29 sierpnia 1977 roku na terenie Trestna”. Jego udział w zabezpieczeniu mienia i ochronę Zakładu Hodowli Zwierząt Doświadczalnych w Trestnie pozwolił na uniknięcie znacznych strat nie tylko materialnych.

Dorobek naukowy dr Jana Salwy to autorstwo lub współautorstwo w 30 opublikowanych pracach w czasopismach specjalistycznych krajowych i zagranicznych, oraz czynny udział w konferencjach naukowych. Doktor Jan Salwa aktywnie uczestniczył w realizowaniu badań statutowych Zakładu Immunologii Nowotworów, także w realizowaniu badań w projektach badawczych finansowanych przez Komitet Badań Naukowych.

W roku 1988 był laureatem zespołowej Nagrody Sekretarza Naukowego Polskiej Akademii Nauk za wybitne osiągnięcia naukowe.

W podanym niżej liście kondolencyjnym przekazanym Pani Marcie Salwie, żonie Zmarłego zamieściłem swojąosobistą refleksję o Janku Salwie, żałując bardzo, że nie mogę uczestniczyć w obrzędach związanych z Jego pogrzebem i pożegnaniem w dniu 20 maja 2006 roku.

Szanowna Pani Marto,

Składam Pani wyrazy serdecznego współczucia i na Pani ręce także Państwa Dzieciom i Wnukom z powodu śmierci Janka Salwy, mojego wieloletniego współpracownika i przyjaciela, który opuścił swoją Rodzinę, ale także swoich przyjaciół i kolegów w Zakładzie Immunologii Nowotworów Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda we Wrocławiu.

Doktor nauk przyrodniczych Jan Salwa, dla mnie i współpracowników „PAN JANEK”, lub dla niektórych „JAŚ” pozostaje w naszej pamięci jako wzorowy, oddany bez reszty pracy naukowej badacz, wspaniały przyjaciel, kolega i ceniony nauczyciel młodych pracowników Zakładu i studentów uczelni wrocławskich. PAN JANEK był wielkim indywidualistą, często z wyboru samotnikiem, na którego radę, pomoc, cierpliwe zainteresowanie i zrozumienie mogłem liczyć nie tylko ja sam, jako wieloletni Jego zwierzchnik, ale każdy, nie tylko w Zakładzie, ale także w Instytucie, jak i współpracujących z nami członków spoza instytutowych zespołów naukowych.

Poza Jego trwałym dorobkiem naukowym w naszej pamięci i w naszych sercach pozostanie Jego często milcząca, ale pełna gotowości do pomocy i zrozumienia postać prawdziwego, oddanego pracy naukowca, życzliwego kolegi i dla wielu niezapomnianego przyjaciela.

Czesław Radzikowski
 

Prof. dr hab. med. Czesław Radzikowski,
Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda,
Polska Akademia Nauk, ul. Rudolfa Weigla 12, 53-114 Wrocław