http://www.phmd.plTable of contents Volume 64, 2010.en-usCopyright 2010 by the Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnejhttp://www.phmd.pl/rssIndexCopernicus Journal Management System RSS GENERATORE-mail (Irena Frydeckawebmaster@www.phmd.pl (ADM)Wed, 20 Jan 2010 00:00:00 ESThttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=902997&level=5Dyslipidemia w zespole metabolicznym (ZM), zwana triadą lipidową, charakteryzuje się podwyższonym stężeniem trójglicerydów (TG) w osoczu, niskim stężeniem cholesterolu (CH) frakcji HDL oraz obecnością małych, gęstych lipoprotein małej gęstości (sdLDL), przy prawidłowym lub nieznacznie podwyższonym poziomie CH frakcji LDL. Insulinooporność powoduje wzrost podaży TG do syntezy VLDL ze wszystkich trzech głównych źródeł, którymi są: napływ wolnych kwasów tłuszczowych z tkanki tłuszczowej, lipogeneza [i]de novo[/i] i wychwyt lipoprotein resztkowych. Nadmierne wytwarzanie VLDL, a zwłaszcza bogatych w TG, dużych cząstek VLDL[sub]1[/sub], indukuje kaskadę przemian prowadzących do nieprawidłowości innych lipoprotein osocza. Akumulacja VLDL w osoczu oraz obniżona aktywność lipazy lipoproteinowej (LPL) zaburzają katabolizm chylomikronów. Ponadto hiperinsulinemia indukuje zwiększone wytwarzanie chylomikronów w jelicie. Czynniki te powodują wzmożoną hiperlipemię poposiłkową. Nadmierne wytwarzanie VLDL w wątrobie prowadzi też do wzrostu liczby cząstek resztkowych VLDL w osoczu. W wyniku działania LPL, białka przenoszącego estry cholesterolu (CETP) i lipazy wątrobowej (HL) z cząstek VLDL1 powstają sdLDL o dużym potencjale aterogennym. Zwielokrotniony transport lipidów z udziałem CETP w stanie hipertrójglicerydemii generuje cząstki HDL o większej zawartości TG. Wzmaga to katabolizm HDL zachodzący z udziałem HL i lipazy endotelialnej (EL). Zwiększone możliwości oceny ryzyka miażdżycowej choroby sercowo-naczyniowej w ZM, związanego z niskim poziomem HDL-CH i obecnością cząstek sdLDL, stwarza wprowadzenie do praktyki klinicznej pomiarów stężeń apolipoprotein (apo) A-I i apo B. Ponadto stężenie nie-HDL-CH może pomóc w ilościowej ocenie aterogennych lipoprotein zawierających apo B. Marta Czyżewska, Anna Wolska, Agnieszka Ćwiklińska, Barbara Kortas-Stempak, Małgorzata Wróblewska Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=902997&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=902998&level=5Biorąc pod uwagę, że komórki tuczne pełnią ważną rolę w różnych procesach fizjologicznych i patologicznych oraz w mechanizmach obronnych wydaje się niezwykle istotne, aby poznać receptory komórek tucznych i ich rolę w aktywacji tych komórek. W ostatnich kilku latach udowodniono, że komórki tuczne wykazują ekspresję receptorów Toll-podobnych (TLR), cząsteczek odgrywających główną rolę w aktywacji mechanizmów odpowiedzi wrodzonej skierowanej przeciwko patogenom, a także biorących udział w rozwoju odporności nabytej. Udokumentowano, że komórki tuczne wykazują ekspresję cząsteczek TLR2, TLR4, TLR1 i TLR6. Są także dane, że komórki tuczne mają TLR5, TLR3 i TLR9. Obecność cząsteczek TLR7 i TLR10 na komórkach tucznych nie jest do końca wyjaśniona. Istnieją dane wskazujące, że ekspresja TLR na komórkach tucznych może być modulowana przez różne cytokiny, takie jak czynnik stymulujący tworzenie kolonii granulocytów i makrofagów (GM-CSF) i interferon (IFN)-γ, katelicydynę LL-37, jak również przez niektóre składniki bakterii. Wiadomo obecnie, że cząsteczki TLR biorą udział w odpowiedzi komórek tucznych na stymulację przez bakterie; niektóre dane wskazują, że TLR uczestniczą także w aktywacji komórek tucznych przez wirusy. Co więcej, obecnie wskazuje się, że TLR mogą regulować stymulację komórek tucznych zależną od reakcji IgE-FcεRI. Dalsze badania są konieczne, aby w pełni zrozumieć i opisać rolę TLR w biologii komórek tucznych. Ewa Brzezińska-Błaszczyk, Maciej Wierzbicki Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=902998&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=903908&level=5Rak jelita grubego jest jednym z najczęstszych nowotworów złośliwych przewodu pokarmowego. Rozwój tego nowotworu jest procesem wieloetapowym, zajmującym kilkanaście lat – od małych ognisk dysplastycznych w nabłonku jelita, poprzez polipy gruczołowe aż do powstania raka in situ. W procesie karcynogenezy raka jelita grubego znaczącą rolę odgrywają metaloproteinazy macierzy zewnątrzkomórkowej (MMPs) i ich tkankowe inhibitory (TIMPs). Jedną z metaloproteinaz o ważnym znaczeniu w rozwoju raka jelita grubego jest MMP-9, enzym degradujący kolagen błony podstawnej naczyń i macierzy zewnątrzkomórkowej, co ułatwia wzrost, migrację i inwazję komórek nowotworowych, powstawanie przerzutów odległych oraz angiogenezę w obrębie guza. Wykazano wzmożoną ekspresję MMP-9 w tkance tego nowotworu, korelującą ze stopniem zaawansowania choroby, większą inwazyjnością oraz krótszym czasem przeżycia chorych na raka jelita grubego Magdalena Groblewska, Barbara Mroczko, Maciej Szmitkowski Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=903908&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=904025&level=5Długołańcuchowe kwasy tłuszczowe (LCFA) stanowią istotne źródło energii dla pracujących mięśni szkieletowych. Mechanizm napływu LCFA do wnętrza miocytów jest w głównej mierze procesem zależnym od obecności białkowych transporterów kwasów tłuszczowych. Niedawno prowadzone badania potwierdziły także istotny związek białkowych transporterów w miocytach z rozwojem insulinooporności. Wydaje się, że główną rolę w patogenezie insulinooporności miocytów odgrywa dysproporcja między nadmiernym dokomórkowym transportem LCFA, a możliwościami ich oksydacji w mitochondriach. Wewnątrzkomórkowy nadmiar kwasów tłuszczowych, prowadzi do akumulacji triacylogliceroli przyczyniając się także do wzrostu zawartości diacylogliceroli i ceramidów. Prawdopodobnie akumulacja lipidów wewnątrzmięśniowych przyczynia się do zaburzenia insulinowego szlaku sygnałowego i rozwoju insulinooporności w mięśniach szkieletowych. Bartłomiej Łukaszuk, Adrian Chabowski Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=904025&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=904693&level=5Kadm (Cd) jest jednym z głównych zanieczyszczeń środowiska. Stanowi to poważne zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt. Narażenie środowiskowe na kadm może doprowadzić do wchłaniania jego dużych ilości i toksycznego oddziaływania na organizm. Niekorzystne działanie kadmu u ludzi i zwierząt może doprowadzić do uszkodzeń nerek, wątroby płuc, trzustki, jąder, płuc i innych narządów. Wątroba i nerki, które są najważniejszymi organami związanymi z eliminacją z organizmu tego metalu, są szczególnie wrażliwe na toksyczne działanie kadmu. Praca przedstawia aktualny stan wiedzy dotyczący molekularnych mechanizmów toksycznego działania kadmu. Opisano różne mechanizmy działania kadmu: zaburzenia w komórkowym systemie antyoksydacyjnym; obniżenie statusu tiolowego; wytwarzanie reaktywnych form tlenu; hamowanie naprawy i metylacji DNA; aktywację ścieżek sygnałowych i protoonkogenów; zaburzenie adhezji komórek; uszkodzenia komórek prowadzące do apoptozy; promocję proliferacji komórek oraz inicjację mutagenezy/kancerogenezy. Hanna Czeczot, Michał Skrzycki Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=904693&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=905099&level=5Wśród czynników, prowadzących do wystąpienia i progresji przewlekłej choroby nerek (PChN), istotną rolę mogą odgrywać uwarunkowania genetyczne. W pracy przedstawiono wyniki badań populacyjnych, rodzin i badań na zwierzętach wskazujących na udział czynników genetycznych w rozwoju PChN. Opisano główne strategie identyfikacji genów zaangażowanych w rozwój PChN, tj. przeszukiwania genomu i badanie genów kandydatów. Przedstawiono polimorfizmy genów, które najprawdopodobniej odpowiadają za PChN. Szczególną uwagę zwrócono na badania dotyczące genów układu renina-angiotensyna-aldosteron (gen konwertazy angiotensyny i receptora typu 1 angiotensyny II), genów cytokin: IL-10, IL-4, IL-6, IL-1beta, TNF-alfa, TGF-beta1, MCP-1 i RANTES oraz genu reduktazy metylotetrahydrofolanu. Omówiono wyniki prac nad rolą polimorfizmu genu [i]TGFB1[/i] w chorobach nerek. Przedstawiono genetyczne uwarunkowania rozwoju nefropatii IgA i szybkości postępu niewydolności nerek w jej przebiegu. Zwrócono uwagę na rozbieżność wyników badań genetycznych w PChN i możliwe jej przyczyny. Podkreślono znaczenie identyfikacji podłoża genetycznego PChN dla indywidualizacji terapii pacjentów. Katarzyna Kiliś-Pstrusińska Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=905099&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=905228&level=5Onkonaza (ranpirnaza) jest białkiem otrzymywanym z jaj żaby [i]Rana pipiens[/i]. Jej działanie biologiczne, a zwłaszcza przeciwnowotworowe, jest ściśle związane z aktywnością rybonukleazy. Onkonaza wywołuje śmierć komórki poprzez rozkład wewnątrzkomórkowego RNA, hamowanie syntezy białek, hamowanie wzrostu i proliferacji, a także selektywną indukcję apoptozy komórek nowotworowych. Ważnym elementem jej działania cytotoksycznego jest także aktywność antyoksydacyjna. Wyniki badań przedklinicznych potwierdziły dużą skuteczność onkonazy w leczeniu nowotworów złośliwych, w tym postaci opornych na inne chemioterapeutyki. Ponadto lek wykazuje synergizm działania z wieloma rutynowo stosowanymi cytostatykami. Badania kliniczne były prowadzone u pacjentów chorych na raka nerki, piersi oraz trzustki. Niedawno zakończono badania III fazy z onkonazą u chorych na międzybłoniaka (mesothelioma). Prowadzone jest także badanie I/II fazy w niedrobnokomórkowym raku płuc. Małgorzata Zwolińska, Piotr Smolewski Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=905228&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=905357&level=5W obliczu panującej powszechnie mody na zdrowie i szerzącej się w związku z tym polipragmazji, niepożądane działanie leków jest niezwykle istotnym problemem medycznym. Kobieta ciężarna, a także karmiąca wymagają szczególnej troski ze strony lekarza. Stosowanie leków w tych okresach jest zagadnieniem bardziej złożonym nie tylko dlatego, że aplikowany preparat działa jednocześnie na co najmniej dwie osoby, ale również ze względu na odmienności budowy i funkcjonowania organizmu płodu lub małego dziecka. W pracy przedstawiono aspekty bezpiecznego leczenia dermatologicznego w czasie ciąży i laktacji, uwzględniając zarówno preparaty stosowane miejscowo (gotowe, jak i recepturowe), a także ogólnie. Szczególną uwagę zwrócono na bezpieczeństwo leczenia chorób infekcyjnych o etiologii bakteryjnej, wirusowej, grzybiczej i pasożytniczej, a także trądziku, łysienia, łuszczycy i zaburzeń autoimmunologicznych. Opisano również najnowsze metody leczenia chorób dermatologicznych w aspekcie bezpieczeństwa ich stosowania w tych szczególnych okresach życia kobiety. Ponadto przypomniano tradycyjną klasyfikację preparatów leczniczych, opracowaną przez Amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków (FDA). Przytoczono również najnowszy, dopiero opracowywany, podział proponowany przez FDA. Lilianna Kulczycka, Anna Woźniacka Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=905357&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=905554&level=5Białko p73 z białkiem p63 należy do rodziny białek p53. Jest stosunkowo mało poznanym, strukturalnym i funkcjonalnym homologiem dokładnie opisanego supresoru nowotworu - p53, powszechnie uznawanego za strażnika genomu. Białko p73, podobnie jak i p53, ulega aktywacji na skutek uszkodzeń DNA indukowanych m.in. przez chemioterapeutyki i wiąże się do grupy tych samych sekwencji promotorowych, co białko p53. Oba białka biorą udział w szlakach transdukcji sygnału, prowadzących do aktywacji apoptozy bądź zatrzymania cyklu komórkowego. Nad terapiami przeciwnowotworowymi ukierunkowanymi na aktywację białka p53 pracuje się intensywnie od prawie 10 lat. Okazuje się jednak, że podobna strategia może być wykorzystana względem białka p73. W przeciwieństwie do genu [i]TP53,[/i] gen białka p73 jest bardzo rzadko zmutowany w nowotworach, choć samo białko jest często nieaktywne. Może to być wykorzystane do poszukiwania molekuł, które selektywnie aktywowałyby białko p73 w komórkach nowotworowych, a w konsekwencji indukowały ich śmierć. Celem pracy jest szczegółowy opis struktury, funkcji i regulacji komórkowej białka p73 oraz ukazanie potencjału terapeutycznego, a także możliwości stworzenia terapii celowanej w ten niedoceniony dotąd homolog białka p53. Joanna Zawacka-Pankau, Katarzyna Maleńczyk, Alicja Sznarkowska Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=905554&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=906528&level=5Transformacji nowotworowej różnych tkanek towarzyszą zaburzenia glikozylacji białek i lipidów, obejmujące zmiany ekspresji antygenów układu grupowego Lewis. W komórkach, które ulegają transformacji nowotworowej zachodzą zmiany ekspresji jednej, bądź kilku z tych oligosacharydowych struktur. Są one następstwem zmian w ekspresji swoistych glikozylotransferaz. W przypadku niektórych nowotworów, zwiększona synteza antygenów typu Lewis może być istotnym wskaźnikiem prognostycznym. Nadekspresja antygenów Lewis[sup]y[/sup][sub][sup],[/sup][/sub] Lewis[sup]b[/sup] oraz innych struktur α1,2-fukozylowanych wiąże się z podwyższoną zdolnością do przerzutowania i opornością komórek raka okrężnicy na leczenie. Wykazano, że wysoka ekspresja glikotopów Lewis[sup]y[/sup] i Lewis[sup]b[/sup] w komórkach raka piersi towarzyszy nowotworom o dużej inwazyjności i złych rokowaniach. W przypadku nowotworów piersi obserwuje się też podwyższoną syntezę antygenu Lewis[sup]x[/sup], natomiast nadekspresja oligosacharydu Lewisa pojawia się w stanach poprzedzających nowotwory żołądka. Podwyższona ekspresja antygenu sjalo Lewis[sup]a[/sup] związana jest ze zdolnością do przerzutowania komórek nowotworowych trzustki i okrężnicy oraz z obniżoną przeżywalnością pacjentów. Podobną zależność zaobserwowano dla glikotopu sjalo Lewis[sup]x[/sup] i nowotworów płuc, prostaty, pęcherza moczowego, żołądka, piersi, nerki i wątroby. Niektóre antygeny typu Lewis są ligandami swoistych receptorów i cząsteczek adhezyjnych. Na przykład oligosacharyd Lewis[sup]x[/sup] jest rozpoznawany przez receptor zmiatający SRCL z grupy receptorów wrodzonej odporności, a sjalowane antygeny typu Lewis są ligandami selektyn E i P, które są głównymi cząsteczkami w procesie adhezji leukocytów do śródbłonka. Kolejne badania wskazują potencjalne zastosowania terapeutyczne, związane z nadekspresją antygenów typu Lewis. Radosław Kaczmarek Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=906528&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=906932&level=5Partenolid, seskwiterpenowy lakton występujący w liściach złocienia (wrotycza) maruna ([i]Tanacetum parthenium[/i]), uważany jest za główny składnik decydujący o aktywności biologicznej ekstraktów z tej byliny. Napary ze złocienia lub preparaty doustne zawierające partenolid są stosowane w zapobieganiu bólom migrenowym i reumatycznym, w gorączce i dolegliwościach żołądkowo-jelitowych. Oprócz właściwości przeciwzapalnych i przeciwmigrenowych partenolid wykazuje aktywność przeciwnowotworową w wielu liniach komórkowych. Związek ten zawiera pierścień α-metyleno-γ-laktonowy, który może się wiązać z miejscami nukleofilowymi biologicznie ważnych cząsteczek. Partenolid oddziałuje z wieloma białkami różnych szlaków sygnałowych, czego wynikiem są rozmaite efekty [i]in vitro[/i] i [i]in vivo[/i]. Najlepiej poznanym mechanizmem partenolidu jest hamowanie aktywności czynnika transkrypcyjnego NF-κB, konstytutywnie aktywnego działania w wielu typach nowotworów. Hamowanie aktywności czynników transkrypcyjnych NF-κB i STAT, kinaz MAP, indukcja trwałej aktywacji JNK oraz aktywności p53 przez wpływ na poziom MDM2 i HDAC1, uwrażliwia komórki nowotworowe na chemio- i radioterapię. Na poziomie epigenetycznym, poza obniżaniem poziomu HDAC1, partenolid hamując DNMT2 indukuje hipometylację DNA, co prowadzi do ekspresji wyciszonych genów. Ponadto partenolid redukuje podwyższony poziom glutationu, co skutkuje akumulacją reaktywnych form tlenu oraz apoptozą komórek nowotworowych. Interesującą właściwością partenolidu jest jego zdolność do indukcji apoptozy w komórkach nowotworowych, bez wpływu na komórki prawidłowe. Co więcej, partenolid chroni komórki prawidłowe przed działaniem promieniowania UVB oraz stresem oksydacyjnym. Partenolid prawdopodobnie jest lekiem, którego celem mogą być komórki macierzyste niektórych nowotworów. Partenolid, charakteryzujący się wielokierunkowym działaniem oraz małą toksycznością wobec komórek prawidłowych, jest bardzo obiecującym związkiem o potencjale terapeutycznym w dużym stopniu zależnym od kontekstu komórkowego. Kamila Koprowska, Małgorzata Czyż Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=906932&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=907096&level=5Zapalenie jest reakcją obronną żyjących tkanek na uszkodzenie. Uczestniczą w nim różnorodne mediatory zapalenia, wiele pochodzi od wielonienasyconego kwasu tłuszczowego (WNKT) omega 6 – kwasu arachidonowego (AA), np. prostaglandyny i leukotrieny. Niewygojone zapalenie ostre może przejść w postać przewlekłą, o możliwych niekorzystnych konsekwencjach zdrowotnych w postaci trudnych do leczenia chorób przewlekłych. Badania nad mediatorami zapalenia powstającymi z AA doprowadziły do identyfikacji pochodnych WNKT o potencjale przeciwzapalnym. Wśród takich przeciwzapalnych mediatorów są: lipoksyny (pochodzące od AA), rezolwiny (pochodzące od WNKT omega 3: kwasu eikozapentaenowego, EPA i dokozaheksaenowego, DHA, oraz od WNKT omega 6 – kwasu dokozapentaenowego, DPA-ω6). DHA jest również substratem dla innych mediatorów przeciwzapalnych: neuroprotektyny i marezyny. Ze względu na swój udział w końcowej fazie ostrego procesu zapalnego, wymienione mediatory przeciwzapalne otrzymały nazwę mediatorów wygaszających reakcję zapalną – [i]proresolving mediators[/i]. Powstają one we współpracujących ze sobą komórkach obecnych w rejonie zapalenia w procesie zwanym biosyntezą transkomórkową z udziałem odpowiednich lipooksygenaz (LOX) i cyklooksygenaz (COX). Przeciwzapalne mediatory „prowygaszeniowe” wywierają swoje działania przeciwzapalne w sposób receptorowozależny na zasadzie aktywnego udziału w fazie wygasania ostrej reakcji zapalnej. Wśród najważniejszych efektów przyczyniających się do zakończenia reakcji zapalnej należą: hamowanie mobilizacji i transmigracji neutrofilów, supresja wydzielania prozapalnych cytokin przez różne komórki obecne w rejonie zapalenia, oraz stymulacja aktywności fagocytarnej monocytów/makrofagów. Niniejszy artykuł jest podsumowaniem aktualnej wiedzy nt. zapalenia i roli „agonistycznych” mediatorów wygaszających proces zapalny. Jerzy Z. Nowak Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=907096&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=907185&level=5Endogenne glikokortykoidy (GC) są wydzielane do krążenia przez korę nadnerczy. Proces ten podlega kontroli zegara biologicznego i może być w każdej chwili zwiększony pod wpływem bodźca stresowego. Poziom GC krążących w organizmie regulowany jest ogólnoustrojowo przez oś podwzgórze-przysadka-kora nadnerczy, jak i lokalnie przez dostęp do komórek docelowych oraz metabolizm przedreceptorowy z udziałem dehydrogenazy 11β-hydroksysteroidowej. W genomowym mechanizmie działania GC pośredniczą dwa indukowane ligandem czynniki transkrypcyjne: wykazujący duże powinowactwo receptor mineralokortykoidów (MR) oraz mający 10-krotnie mniejsze powinowactwo receptor glikokortykoidów (GR). Odpowiedź na GC różni się między osobnikami, tkankami i komórkami. Różnorodność i swoistość w reakcji na hormony steroidowe w komórce jest kontrolowana na różnych poziomach m.in.: translokacji receptora, oddziaływaniu ze swoistymi czynnikami transkrypcyjnymi i koregulatorami oraz na poziomie białka receptora regulowanego przez mikroRNA. Ponadto, z jednego genu GR, w wyniku alternatywnego splicingu i alternatywnej inicjacji translacji powstaje wiele izoform tego receptora. Charakteryzują się one unikalnym wzorem ekspresji oraz różną aktywnością ¬transkrypcyjną. Dodatkowo, każda izoforma podlega różnym modyfikacjom potranslacyjnym wpływającym na ich funkcje. Określenie molekularnego mechanizmu działania GC staje się jeszcze bardziej skomplikowane po uświadomieniu sobie, że GC mogą indukować szybkie, niegenomowe działanie w cytoplazmie. Ścisła kontrola w uwalnianiu GC, jak i ich komórkowoswoista aktywność jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jest to szczególnie widoczne w stanach niedoboru lub nadmiaru GC, występującego odpowiednio w chorobie Addisona i w zespole Cushinga. Andrzej Nagalski, Anna Kiersztan Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=907185&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=907284&level=5Astma jest przewlekłą chorobą zapalną dróg oddechowych, w patogenezie której bierze udział wiele komórek i substancji przez nie uwalnianych. Interleukiny 5 (IL-5) i 13 (IL-13) są cytokinami odgrywającymi istotną rolę w procesie zapalnym w drogach oddechowych u chorych na astmę. Napływ eozynofilów oraz ich aktywacja w błonie śluzowej oskrzeli należą do charakterystycznych cech astmy. IL-5 reguluje czynność granulocytów kwasochłonnych poprzez wpływ na procesy adhezji, ekspresję receptorów błonowych, chemotaksję oraz wytwarzanie licznych mediatorów. Eozynofilia w drogach oddechowych u chorych na astmę wiąże się z nadreaktywnością i obturacją oskrzeli oraz objawami klinicznymi. IL-13 ma istotny wpływ na nadreaktywność oskrzeli, procesy zapalne oraz przebudowę dróg oddechowych. Ponadto cytokina ta bierze udział w wielu procesach patologicznych w astmie – pobudza wzrost i dojrzewanie komórek śródbłonka i wydzielanie śluzu, syntezę białek macierzy pozakomórkowej oraz nasila skurcz mięśni gładkich układu oddechowego. W ostatnich latach podjęto próby zastosowania substancji hamujących działanie obu opisywanych cytokin w leczeniu astmy. Obecnie trwają badania zarówno nad przeciwciałami skierowanymi przeciwko IL-5 i IL-13, jak i substancjami wywołującymi inaktywację ich receptorów. Wyniki tych badań są bardzo obiecujące, co skłoniło autorów pracy do szerszego omówienia tematu. Maria Magdalena Tomasiak-Łozowska, Anna Bodzenta-Łukaszyk, Marian Tomasiak, Roman Skiepko, Ziemowit Ziętkowski Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=907284&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=907803&level=5Otyłość i miażdżyca oraz ich konsekwencje w postaci chorób układu sercowo-naczyniowego są jedną z plag XXI wieku. U podstaw patogenetycznych obu procesów leży przewlekły stan zapalny, którego mechanizm nie został do końca poznany. W zaburzeniach immunologicznych towarzyszących otyłości i miażdżycy istotną rolę odgrywają limfocyty T i makrofagi oraz wytwarzane przez nie cytokiny prozapalne. Jednak obecnie uważa się, że w powyższych procesach mogą również brać udział zaburzenia liczby i/lub funkcji komórek T-regulatorowych – niewielkiej subpopulacji limfocytów, które odpowiadają za hamowanie nadmiernej odpowiedzi immunologicznej. W pracy omówiono badania przeprowadzone zarówno na zwierzęcym modelu doświadczalnym, jak i u ludzi dotyczące udziału zmniejszonej liczby lub upośledzonej czynności komórek T-regulatorowych w patogenezie zaburzeń immunologicznych towarzyszących otyłości i miażdżycy. Krytycznie omówiono także nieliczne doświadczenia, w których użyto komórek T-regulatorowych do stabilizacji lub zmniejszenia zmian miażdżycowych w ścianach naczyń. Wyniki dotychczasowych badań eksperymentalnych są zachęcające i dają nadzieję na możliwość zastosowania w przyszłości limfocytów T-regulatorowych w terapii otyłości i zmian ¬miażdżycowych. Włodzimierz Łuczyński, Artur Bossowski, Barbara Głowińska-Olszewska, Justyna Kos, Anna Stasiak-Barmuta Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=907803&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=907946&level=5Surfaktanty gemini stanowią stosunkowo nową klasę związków amfifilowych, złożonych z dwóch cząsteczek klasycznego związku powierzchniowo czynnego połączonych częścią łącznikową. Związki te bardzo łatwo łączą się z DNA tworząc kompleksy i efektywnie pośredniczą w procesach transfekcji. Dzięki swojej budowie nośniki oparte na nich mogą dostarczać niemal dowolnej wielkości DNA, co nie jest możliwe przy zastosowaniu wektorów wirusowych. Ponadto, są one znacznie bezpieczniejsze dla żywych organizmów, z punktu widzenia działań niepożądanych. Teresa Piskorska, Ewa Obłąk Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=907946&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=907948&level=5Jednym z głównych sposobów zabezpieczenia prawidłowego funkcjonowania organizmu jest utrzymanie stanu dynamicznej równowagi między reakcjami odpornościowymi, zaangażowanymi do eliminacji patogenów, a mechanizmami odpowiedzialnymi za wyciszenie odpowiedzi odpornościowej. W trakcie indukcji odpowiedzi i podczas powstawania tolerancji, komórki dendrytyczne (DC) i limfocyty T oddziałują ze sobą. DC wpływają na różnicowanie, migrację i aktywność limfocytów T CD4+ zarówno poprzez bezpośredni kontakt, jak i przez wytwarzanie cytokin. W odpowiednim mikrośrodowisku, w limfocytach T może dojść do indukcji czynnika transkrypcyjnego FoxP3 (forkhead box P3), który decyduje o regulatorowych właściwościach tych komórek. Jednak nadal pozostaje niepewne, czy za indukcję komórek T regulatorowych (Treg) w większym stopniu jest odpowiedzialny odpowiedni zestaw cytokin obecnych w środowisku, stymulacja DC należących do określonej subpopulacji, czy może rodzaj antygenu prezentowanego przez DC. Zarówno powstające w grasicy, naturalne komórki Treg (nTreg), jak i indukowane w tkankach obwodowych limfocyty Treg (iTreg) wykorzystują podobne mechanizmy pobudzania tolerancji. Ich aktywność jest związana z wytwarzaniem cytokin przeciwzapalnych, takich jak TGF-β (transforming growth factor β) i interleukina 10 lub bezpośrednim kontaktem z komórką docelową. W ostatnim czasie pojawiły się doniesienia mówiące o tym, że komórki Treg pod wpływem odpowiednich cytokin (np. interleukiny 6) mogą utracić zdolność do ekspresji czynnika transkrypcyjnego FoxP3, co może pociągnąć za sobą zanik funkcji supresorowych w stosunku do proliferujących limfocytów T. Justyna Wojas, Elżbieta Pajtasz-Piasecka Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=907948&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=908396&level=5Praca jest przeglądem najnowszych danych literaturowych dotyczących potencjału prewencyjnego i terapeutycznego naturalnych składników diety w odniesieniu do nowotworów jelita grubego. Dotychczas badaniom poddano właściwości chemioprewencyjne wielu związków pochodzenia naturalnego. Spośród czynników dostarczanych wraz z dietą, szczególne zainteresowanie w chemioprewencji nowotworów jelita grubego wzbudzają przede wszystkim: błonnik pokarmowy, probiotyki i prebiotyki, metionina i folaty, witaminy D i E, wapń i selen, antocyjany, procyjanidyny, fitoestrogeny, izotiocyjaniany, galusan epigallokatechiny, kurkumina i resweratrol. Wyniki licznych badań [i]in vitro i in vivo[/i] wskazują, że związki te mogą hamować rozwój nowotworów jelita grubego. Mechanizmy ich działania są związane m.in. z modulacją ekspresji genów, których produkty uczestniczą w regulacji cyklu komórkowego, apoptozy i różnicowania komórek oraz ograniczania zdolności do przerzutów i blokowania procesu angiogenezy. Potencjał przeciwkarcynogenny tych środków jest związany również ze zdolnością do obniżania ekspresji wielu czynników zapalnych, w tym ekspresji cyklooksygenazy 2. Badania przeprowadzone na nowotworowych kulturach komórkowych i modelach zwierzęcych wykazały, że wymienione składniki diety mogą stanowić ochronę przed karcynogenami będącymi mediatorami procesu nowotworowego, a także potwierdziły przypuszczenia o ich działaniu uwrażliwiającym komórki nowotworowe na chemioterapię i radioterapię. Mimo pozytywnych wyników badań laboratoryjnych świadczących o aktywności przeciwnowotworowej testowanych czynników chemioprewencyjnych, zadowalające rezultaty uzyskano tylko w nielicznych badaniach klinicznych. Jest to związane nie tyle z brakiem skutecznego działania, ale przede wszystkim z brakiem precyzyjnych biomarkerów pozwalających na monitorowanie efektów chemioprewencji. Mimo stosunkowo słabych dowodów na przeciwnowotworowe działanie naturalnych biologicznie czynnych składników żywności, z chemioprewencją nowotworu jelita grubego, za pomocą tych związków, wiąże się duże nadzieje i wskazuje, że w przyszłości mogą one odegrać znaczącą rolę w ograniczeniu zachorowalności na ten rodzaj nowotworu. Anna Olejnik, Joanna Tomczyk, Katarzyna Kowalska, Włodzimierz Grajek Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=908396&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=908869&level=5Background: Calcium ions regulate the function of cells in many ways, acting as first messengers of intercellular information and second messengers of intracellular information. Changes in cytoplasmic calcium levels depend on calcium influx from the extracellular space or calcium release from cellular stores. Increase in calcium ion concentration takes place in pathological situations, such as ischemia. In the present study the roles of calcium and G protein in contraction induced by angiotensin II (agonist of the metabotropic receptor AT1), phenylephrine (agonist of alpha1-adrenergic metabotropic receptor), and Bay K8644 (a calcium channel agonist) after ischemia/reperfusion were investigated. Material/Methods: Experiments were performed on perfused male Wistar rats’ tail arteries. Contraction induced by angiotensin II, phenylephrine, and Bay K8644 mediated by intracellular or extracellular calcium after ischemia/reperfusion and in the presence of the blocker of G protein Bordetella pertussis toxin (P 7208) was analyzed. Results:Ischemia reduced while reperfusion augmented the response of vascular smooth muscle cells to angiotensin II and phenylephrine, but they did not change the effects of Bay K8644. P 7208 decreased the effects of phenylephrine mediated by intracellular and extracellular calcium and reduced the reactions of angiotensin II mediated only by intracellular calcium, but did not change the effects of Bay K8644. Conclusions: Ischemia/reperfusion modulates vascular contraction induced by angiotensin II and phenylephrine. Both intracellular and extracellular calcium ions mediate the contraction induced by angiotensin II and phenylephrine. The results suggests that G protein modulates the effects of angiotensin II mediated by intracellular calcium ions while it plays a role in the reactions of phenylephrine mediated by calcium coming from both sources, intracellular and extracellular. Katarzyna Szadujkis-Szadurska, Rafał Szadujkis-Szadurski, Leszek Szadujkis-Szadurski, Grzegorz Grześk, Maciej Słupski, Grzegorz Matusiak, Marta Gajdus, Izabela Glaza Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=908869&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=908870&level=5Background: Damage of transplanted organs during reperfusion is still a problem that prompts the search for new drugs able to diminish the risk of graft rejection. The aim of this study was to examine the influence of antioxidant system on the contraction of arteries induced by angiotensin II during ischemia/reperfusion and to determine the role of intracellular and extracellular calcium ions under these conditions. Material/Methods:The experiments were performed on male Wistar rats’ tail arteries. The effects of angiotensin II on vascular tone were examined after ischemia/reperfusion in the presence of catalase or aminotriazole. To determine the role of intracellular and extracellular Ca[sup]2+[/sup], the experiments were performed in Ca[sup]2+[/sup]-free PSS and PSS. Results:Angiotensin II increased perfusion pressure in both Ca[sup]2+[/sup]-free PSS and PSS. After ischemia, the reactions induced by angiotensin II were lower, while after reperfusion they were higher. In the presence of catalase the effects induced by angiotensin II were lower and in the presence of aminotriazole higher. Conclusions: Ischemia inhibits and reperfusion augments the perfusion pressure induced by angiotensin II. The results confirm the vasoprotective effect of catalase and the destructive influence of aminotriazole in modulating the reactions of vascular smooth muscle cells to ANG II after ischemia/reperfusion. These results suggest that the antioxidant system plays a role in modulating the reactions induced by angiotensin II after ischemia/reperfusion and that reperfusion disturbs the balance between antioxidants and the production of reactive oxygen species. Katarzyna Szadujkis-Szadurska, Rafał Szadujkis-Szadurski, Leszek Szadujkis-Szadurski, Grzegorz Grześk, Maciej Słupski, Grzegorz Matusiak, Izabela Glaza, Marta Gajdus Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=908870&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=908991&level=5Czwartorzędowe sole amoniowe (CSA), zwłaszcza te o charakterze kationowych surfaktantów są stosowane jako antybakteryjne i antygrzybowe dezynfektanty. CSA działają również na wirusy z otoczką lipidową, włączając HIV ([i]human immunodeficiency virus[/i]) i HBV ([i]hepatitis B virus[/i]), ale nie działają na wirusy bez otoczki lipidowej. Związki te mają szerokie zastosowanie w gospodarstwie domowym (szampony, odżywki do włosów), w rolnictwie (fungicydy, pestycydy, insektycydy), w ochronie zdrowia (leki) oraz w przemyśle (biocydy, środki antykorozyjne). Stosowanie czwartorzędowych soli amoniowych na szeroką skalę, jako dezynfektantów doprowadziło do rozwoju oporności mikroorganizmów na te związki. [i]Staphylococcus aureus[/i] zawiera plazmid niosący geny ([i]qacA i qacB[/i]) kodujące oporność na czwartorzędowe związki amoniowe i akryflawinę. Białka błonowe QacA i QacB (tzw. pompy efflux) nadają wieloraką oporność przez usuwanie związków z komórki. Ewa Obłąk, Andrzej Gamian Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=908991&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=909936&level=5Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD) dotyka 17–33% populacji krajów rozwiniętych. Częstość jej występowania stale rośnie, co jest spowodowane zwiększającą się liczbą osób otyłych. Szacuje się, że u około ¹/³ osób z NAFLD rozwinie się niealkoholowe stłuszczeniowe zapalenie wątroby (NASH), a u 15% w ciągu 5 lat marskość. W ostatnich latach to istotne powikłanie otyłości stało się przedmiotem licznych badań, jednak patogeneza NAFLD nadal nie została w pełni poznana. Główną rolę w rozwoju tej choroby przypisuje się insulinooporności. Wydaje się także, że ogniwem łączącym otyłość, insulinooporność i NAFLD mogą być hormony i cytokiny wytwarzane przez tkankę tłuszczową nazywane adipokinami. Dotychczas dobrze udokumentowano promujące rozwój procesu zapalnego w wątrobie działanie zwiększonego stężenia takich adipokin, jak TNF-α, IL-6 i rezystyna oraz obniżonego stężenia adiponektyny. Natomiast udział w patogenezie NAFLD leptyny, wisfatyny, białka wiążącego retinol 4, omentyny i waspiny wymaga dalszych badań. Celem niniejszego opracowania jest przybliżenie czytelnikowi nowych kierunków badań nad patogenezą NAFLD Bartłomiej Orlik, Gabriela Handzlik, Magdalena Olszanecka-Glinianowicz Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=909936&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=910464&level=5Nowotwór piersi dotyka średnio jedną na dziesięć kobiet i jest jedną z głównych przyczyn zgonów wśród kobiet w wieku 40–50 lat w krajach rozwiniętych. WHO wymienia estrogeny jako jedne z ważniejszych czynników sprzyjających rozwojowi nowotworów piersi. Estrogeny mogą nie tylko promować rozwój nowotworów poprzez stymulację proliferacji, zmiany różnicowania i ekspresji genów, ale także inicjować proces kancerogenezy za pośrednictwem reaktywnych metabolitów. Stosowane obecnie metody terapeutyczne i profilaktyczne (np. tamoksyfen) skierowane są głównie na receptory estrogenowe (ER) i stąd brak ich skuteczności w odniesieniu do estrogenoniezależnych przypadków nowotworu piersi. Ciągle trwają intensywne poszukiwania środków leczniczych i chemioprewencyjnych działających niezależnie od statusu ER, a co za tym idzie aktywnych również w przypadkach estrogenoniezależnych tego nowotworu. U kobiet po menopauzie zmienia się profil wytwarzania aktywnych estrogenów z gonadalnego na lokalny a tym samym mechanizm działania hormonów z endokrynnego na intrakrynny. Aktywne estrogeny są tu lokalnie wytwarzane np. w tkance tłuszczowej czy tkance nowotworu piersi. Ingerencja w lokalną syntezę estrogenów w tkankach obwodowych (m.in. w tkance nowotworu gruczołu piersiowego) wydaje się odpowiednią alternatywą zarówno w chemioterapii, jak i chemioprewencji nowotworu piersi. W pracy przedstawiono charakterystykę głównych enzymów (aromatazy, sulfatazy i dehydrogenazy 17β-hydroksysteroidowej) zaangażowanych w biosyntezę estrogenów w gruczole piersiowym i możliwości ich wykorzystania jako cel terapii i chemioprewencji. Barbara Licznerska, Wanda Baer-Dubowska Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=910464&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=910614&level=5Kinaza białkowa aktywowana przez AMP jest konserwowanym ewolucyjnie enzymem występującym u wszystkich przebadanych pod tym kątem eukariontów. Pełni ona główną rolę w przełączaniu między metabolizmem katabolicznym i anabolicznym. Jej aktywność jest kontrolowana przez wiele czynników, jednak zasadniczo integruje ona poziom komórkowego AMP i sygnały przekazywane przez kinazy wyższego rzędu. Działa poprzez kontrolę aktywności konkretnych enzymów i biogenezy mitochondriów, a także wpływa na transport pęcherzykowy oraz ekspresję genów. Fizjologicznie efekty jej działania są plejotropowe i tkankowo swoiste. Do długiej listy jej różnych funkcji, w 2004 r. dopisano nową – kontrolę pobierania pokarmu przez neurony umiejscowione w podwzgórzu. Od tego czasu dobrze udokumentowano jej ważną rolę w przekazywaniu sygnałów pochodzących z wszystkich istotnych czynników informujących mózg o stanie energetycznym organizmu, w tym leptyny, insuliny, glukozy, greliny, adiponektyny i innych. Dużo uwagi poświęcono również molekularnym podstawom jej regulacji. Wydaje się, że w podwzgórzu AMPK fosforyluje zarówno karboksylazę acetylo-CoA, jak również mTOR, a główną kinazą wyższego rzędu jest CaMKKβ. Odkrycia te wydają się interesujące nie tylko ze względu na ich wartość poznawczą, ale również aplikacyjną – zarówno w kontekście stosowania aktywatorów AMPK, takich jak metformina w terapii cukrzycy typu 2, a także poszukiwania nowych sposobów walki z otyłością. Wydaje się, że głębsze zrozumienie roli AMPK w regulacji pobierania pokarmu może stworzyć nowe możliwości terapeutyczne w leczeniu tych schorzeń. Franciszek Fijałkowski, Robert Jarzyna Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=910614&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=910879&level=5Limfocyty Th17 należą do ostatnich, spośród dotychczas opisanych, populacji limfocytów T pomocniczych. Charakterystyczną cechą tych komórek jest wydzielanie interleukiny 17, stąd też wywodzi się ich nazwa. Interleukina 17 (określana także jako IL-17A) odgrywa istotną rolę w obronie przeciwbakteryjnej (bakterie zewnątrzkomórkowe) i przeciwgrzybiczej poprzez indukcję cytokin i chemokin wpływających na aktywację, rekrutację i migrację neutrofilów. Do innych cytokin wytwarzanych przez limfocyty Th17 należą: IL-22, IL-26, IL-6, TNF-α. Uważa się, iż komórki Th17 odgrywają istotną rolę w patogenezie chorób autoimmunologicznych, zapalnych i alergicznych. Coraz częściej poruszanym zagadnieniem jest udział limfocytów Th17 w odporności przeciwnowotworowej. Obecność limfocytów Th17 w mikrośrodowisku guza wykazano w doświadczalnych modelach ludzkich i mysich nowotworów, jednak jak dotąd nie określono jednoznacznie ich wpływu na rozwój nowotworu. Prawdopodobnie IL-17 jako cytokina o plejotropowym działaniu, może wpływać hamująco lub stymulująco na wzrost nowotworu. Wykazano bowiem, iż IL-17 może promować wzrost komórek nowotworowych poprzez działanie prozapalne i proangiogenne. Jednocześnie wiele danych przemawia za przeciwnowotworowym działaniem limfocytów Th17. Wydaje się zatem, iż komórki Th17 mogą mieć różny wpływ na rozwój nowotworu zależnie od jego immunogenności, stopnia zaawansowania klinicznego (odmienna rola we wczesnych i późnych stadiach), a także pochodzenia nowotworu oraz roli procesów zapalnych i angiogenezy w jego patogenezie. Prowadzone liczne badania doświadczalne oraz rozpoczęte już badania kliniczne pozwolą ocenić miejsce oraz rolę komórek Th17 w immunoterapii przeciwnowotworowej. Iwona Hus, Ewa Maciąg, Jacek Roliński Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=910879&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=910880&level=5Bakteriofag T4 pochodzący z rodziny [i]Myoviridae[/i] jest niezwykle rozpowszechniony w środowisku oraz w organizmach żywych. W mikrobiologii stał się uniwersalnym modelem badawczym wielu procesów biologicznych na poziomie molekularnym, w tym mechanizmów infekcji bakteriofagowej. T4 należy do najliczniejszej grupy wśród wirusów bakteryjnych: fagów ogonkowych, jest zbudowany z główki, kurczliwego ogonka i ma genom w postaci dwuniciowego DNA. Ogonek jest wysoce złożoną strukturą, a jego elementy, takie jak kołnierzyk z włókienkami szyjki, tuba, haczyki, płytka podstawna i włókna ogonkowe współpracują podczas infekcji bakterii. Najważniejszym gospodarzem bakteriofaga T4 jest [i]Escherichia coli[/i]. W procesie infekcji najważniejsza jest adsorpcja T4 na powierzchni bakterii, zależna od obecności odpowiednich receptorów: lipopolisacharydów i białka OmpC. Duża swoistość bakteriofagów powoduje, że zarówno elementy błony bakteryjnej, jak i białka fagowe zaangażowane w wiązanie (gp12 i gp37) muszą mieć określoną budowę (skład) warunkującą ich oddziaływania. Wprowadzenie DNA do wnętrza bakterii angażuje grupę białek odpowiedzialnych m.in. za skurcz ogonka, enzymatyczne trawienie peptydoglikanu i fuzję bakteryjnych błon. W zainfekowanej komórce T4 przejmuje kontrolę nad jej metabolizmem, dzięki grupie czynników regulujących replikację i ekspresję genów. Ostatnim etapem infekcji jest złożenie wirionów i liza zakażonej komórki bakteryjnej, również podlegająca swoistym mechanizmom regulacyjnym, odnoszącym się do stanu całej populacji faga w środowisku. W pracy przedstawiono rolę poszczególnych elementów fagowych i bakteryjnych w tych procesach oraz mechanizm ich współdziałania, z uwzględnieniem zidentyfikowanych na poziomie molekularnym obszarów aktywnych. Grzegorz Figura, Paulina Budynek, Krystyna Dąbrowska Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=910880&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=911067&level=5Każdego roku na świecie odnotowuje się około 2,5 miliona przypadków ukąszeń ludzi przez węże, z których 100 000 ma charakter śmiertelny. Najwięcej takich przypadków zdarza się w Azji oraz w Afryce. Jady węży są naturalnym źródłem wielu substancji biologicznie czynnych, także o potencjalnych właściwościach terapeutycznych. Niektóre doniesienia wykazały, że dochodzi do wzrostu toksyczności znanych typów jadów węży, a takze istnieje dość duża zmienność składu wydzielin u tego samego gatunku węża w zależności od strefy geograficznej, z której pochodzi. Składnikami jadów węży są głównie peptydy, białka oraz białka enzymatyczne. Białka o właściwościach enzymatycznych podzielono na pięć podrodzin: białka mające w swojej strukturze motyw trzech palców, inhibitory proteaz serynowych typu Kunitza, fosfolipazy A2, proteazy serynowe i metaloproteazy. Toksyny z jadów węży powodujące zaburzenie homeostazy układowej i narządowej w organizmie można pogrupować w zależności od wywieranych efektów, takich jak: zaburzenie przekaźnictwa nerwowo-mięśniowego, działanie kardiotoksyczne, działanie powodujące zaburzenia w hemostazie, oddziaływanie na ośrodkowy układ nerwowy, działanie nekrotyczne Ireneusz Całkosiński, Ewa Seweryn, Arkadiusz Zasadowski, Katarzyna Małolepsza-Jarmołowska, Katarzyna Dzierzba, Agnieszka Bronowicka-Szydełko, Magdalena Mierzchała, Ireneusz Ceremuga, Joanna Rosińczuk-Tonderys, Maciej Dobrzyński, Andrzej Gamian Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=911067&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=911831&level=5Apoptoza – śmierć programowana – jest oprócz nekrozy i autofagii jednym z możliwych sposobów śmierci, dzięki któremu dochodzi do eliminacji z organizmu komórek zbędnych, nieprawidłowych, błędnie umiejscowionych czy zainfekowanych. Proces ten zapewnia organizmom kontrolę jakościową i ilościową komórek. Proces śmierci programowanej jest ściśle regulowany – wymaga aktywacji wielu genów i nakładu energii. Dotychczas dobrze poznano dwa główne szlaki apoptozy, tj. zewnętrzny/receptorowy, związany z błoną komórkową i wewnętrzny/mitochondrialny przebiegający z udziałem mitochondriów. W przebiegu śmierci programowanej komórki istotne funkcje odgrywają białka szoku cieplnego – HSPs (heat shock protein), znane z właściwości opiekuńczych i konserwatywności molekularnej. Wśród tej rodziny białek, do której zaliczamy podrodziny HSP100, HSP90, HSP70, HSP60 i HSP40 oraz małocząsteczkowe – sHSP (small), znajdują się głównie czynniki chroniące komórki przed śmiercią programowaną. Jednak niektóre z nich, w określonych warunkach i typach komórek, stanowią modulatory sprzyjające przebiegowi apoptozy. W artykule przedstawiono interakcje podstawowych białek apoptotycznych z głównymi przedstawicielami podrodzin HSP i omówiono konsekwencje tych zdarzeń dla przeżycia bądź śmierci komórek. Arleta Kaźmierczuk, Zofia M. Kiliańska Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=911831&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=911863&level=5Kwas całkowicie trans-retinowy (ATRA) jest wykorzystywany w prewencji i terapii różnicującej niektórych typów nowotworów. Przynosi bardzo dobre rezultaty w leczeniu ostrej białaczki promielocytowej (APL). Odgrywa istotną rolę w regulacji procesów wzrostu i różnicowania komórek zdrowych oraz zmienionych nowotworowo. W sposób pośredni lub bezpośredni reguluje ekspresję wielu genów, działając po związaniu z receptorami retinoidowymi (RARs) jako czynnik transkrypcyjny. W pracy przedstawiono przegląd aktualnego piśmiennictwa dotyczącego wpływu ATRA na wzrost i różnicowanie komórek, a także opisującego receptory RARs oraz ich rolę w komórkowym mechanizmie działania ATRA. Specjalną uwagę poświęcono wpływowi ATRA na proliferację i różnicowanie komórek nowotworowych. Ewelina Hoffman, Wojciech P. Mielicki Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=911863&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=912241&level=5Regulacja łaknienia jest złożonym procesem, w którym uczestniczą zarówno neuroprzekaźniki zwiększające łaknienie, takie jak: neuropeptyd Y, białko Agouti (AgRP) i oreksyny A i B oraz hamujące łaknienie proopiomelanokortyna (POMC) i peptyd, którego transkrypcja jest regulowana przez kokainę i amfetaminę (CART), jak i hormony przewodu pokarmowego – stymulująca apetyt grelina i hamujące apetyt cholecystokinina, peptyd YY, glukagonopodobny peptyd 1, oksyntomodulina, polipeptyd trzustkowy, enterostatyna i amylina, a także wydzielana przez adipocyty hamująca łaknienie leptyna. Autorzy opracowania chcą przybliżyć Czytelnikom inne mało znane neuroprzekaźniki zaangażowane w regulację poboru pokarmu: peptyd amidowy RF (QRFP-43) i peptyd TLQP-21wywodzący się z VGF oraz kolejny hamujący łaknienie hormon przewodu pokarmowego – kseninę. Marcin Nylec, Magdalena Olszanecka-Glinianowicz Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=912241&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=912243&level=5Stan zapalny ściany naczyniowej z dysfunkcją śródbłonka i dalszą aktywacją odpowiedzi zapalno-immunologicznej odgrywa główną rolę w rozwoju przedwczesnych zmian miażdżycowych nie tylko u dorosłych pacjentów chorych na reumatoidalne zapalenie stawów, ale także u dzieci z młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów (MIZS). Potwierdzeniem tego są obserwacje Musiej-Nowakowskiej i wsp., wykazujące w badaniach autopsyjnych zmiany miażdżycowe w naczyniach u prawie 30% badanych dzieci z MIZS. Uznanymi metodami oceniającymi przedkliniczną fazę miażdżycy są biochemiczne markery uszkodzenia śródbłonka oraz badania ultrasonograficzne (FMD, IMT). W artykule autorzy sugerują, iż stwierdzenie morfologicznych i czynnościowych zaburzeń mikronaczyń obwodowych za pomocą wideokapilaroskopii statycznej i dynamicznej daje klinicystom szansę zidentyfikowania nawet młodych pacjentów z MIZS/RZS zagrożonych rozwojem miażdżycy. Anna Górska, Lidia Rutkowska-Sak, Elżbieta Musiej-Nowakowska, Sławomir Chlabicz, Stanisław Górski Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=912243&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=912572&level=5Gelsolina należy do rodziny białek, mających zdolność wiązania i skracania filamentów aktynowych. Zbudowana jest z łańcucha 730 aminokwasów, zorganizowanego w sześć homologicznych segmentów G1–G6, z których każdy odpowiada za odmienne funkcje białka. Obecnie opisywane są dwie izoformy gelsoliny, cytoplazmatyczna oraz sekrecyjna. Gelsolina cytoplazmatyczna poprzez oddziaływanie z filamentami aktynowymi bierze udział w reorganizacji struktury cytoszkieletu, warunkując zmianę jego kształtu, chemotaksję i sekrecję, pełni też rolę białka czapeczkującego szybko rosnące końce filamentów aktynowych. Ponadto ma zdolność do reagowania z mediatorami lipidowymi, wykazuje działanie przeciwbakteryjne, zarówno wobec bakterii Gram-dodatnich jak i Gram-ujemnych, może się wiązać z LPS komórek bakteryjnych hamując reakcje zapalne oraz oddziałuje z ATP. Izoforma sekrecyjna gelsoliny syntetyzowana jest głównie w mięśniach szkieletowych, mięśniach gładkich i mięśniu sercowym. Jej obecność wykazano m.in. we krwi, limfie, wydzielinie drzewa oskrzelowego, płynie stawowym, czy płynie mózgowo-rdzeniowym. Bierze udział w reakcjach immunologicznych, stanowi też element buforu aktynowego krwi i innych płynów ustrojowych. Ze względu na zdolność gelsoliny osoczowej do hamowania agregacji amyloidu, jej działanie antyoksydacyjne i antyapoptotyczne rozważa się wykorzystanie jej w terapii choroby Alzheimera. Zmniejszenie stężenia izoformy osoczowej obserwowano w posocznicy, zawale mięśnia sercowego, niewydolności wątroby, ostrej niewydolności oddechowej, procesach zapalnych oraz w oparzeniach. Przeciwnie, wzrost koncentracji gelsoliny osoczowej we krwi występuje u osób z ostrym uszkodzeniem mięśni szkieletowych oraz z amyloidozą. Celem pracy jest przedstawienie aktualnego stanu wiedzy na temat budowy gelsoliny, pełnionych przez nią funkcji oraz zmian jej aktywności w patomechanizmie różnych procesów chorobowych. Adam Sadzyński, Krzysztof Kurek, Tomasz Konończuk, Małgorzata Żendzian-Piotrowska Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=912572&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=915101&level=5Biosurfaktanty, związki amfifilowe, syntetyzowane przez mikroorganizmy, oprócz właściwości powierzchniowo czynnych, często wykazują aktywność przeciwdrobnoustrojową i przeciwnowotworową. Związki te zapobiegają adhezji mikroorganizmów do różnych podłoży, dzięki czemu nie tworzą się biofilmy bakteryjne czy grzybowe. Od wielu lat biosurfaktanty są stosowane jako antybiotyki, gdyż zabijają wiele różnych drobnoustrojów. Znane też są właściwości przeciwwirusowe biosurfaktantów. Coraz więcej doniesień literaturowych informuje o wywoływaniu apoptozy przez mikrobiologiczne surfaktanty. W pracy omówiono aktualny stan wiedzy dotyczący biomedycznej aktywności biosurfaktantów. Anna Krasowska Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=915101&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=915316&level=5Białka są podstawowym elementem budulcowym organizmu człowieka. Słowo białko (proteina) pochodzi od greckiego słowa[i] proteo[/i], tzn. najważniejszy. Białka, bez których życie w postaci obserwowanej na Ziemi nie byłoby możliwe, mają ograniczony czas życia w komórce i organizmie. Ich tak zwany „okres półtrwania” jest zróżnicowany i wynosi od kilku minut do kilku dni. Białka regulatorowe pojawiają się w komórce na określony czas, są krótko żyjące. Białka zaangażowane w podstawy funkcjonowania komórki są stabilne i długo żyjące. Po spełnieniu swoich funkcji lub w przypadku nadmiaru, czy uszkodzenia, białka są eliminowane z komórki, w procesach określanych jako degradacja białek. Procesy przemian białek są ściśle kontrolowane. Istnieje też ścisła korelacja między metabolizmem białek a energetycznym stanem komórki. Główne systemy proteolityczne w komórce to lizosomalny i proteasomalny. Pierwszy, lizosomy – organelle komórkowe, funkcjonują w sposób prosty i przejrzysty. Drugi, proteasomy, to system wysoce zorganizowany, który za pomocą ubikwityny dostarcza „etykietę molekularną” i kieruje oznakowane białko w proces degradacji. Sprawna degradacja białek komórkowych przez szlak UPS (ubikwityna-proteasom) jest istotna dla transdukcji sygnału, regulacji transkrypcji, odpowiedzi na stres oraz kontroli czynności receptorów. Dysfunkcja szlaku UPS odgrywa rolę w rozwoju wielu chorób: nowotworowych, neurodegeneracyjnych, o podłożu immunologicznym i infekcyjnych. Wyzwaniem zatem staje się opracowanie metod farmakologicznej interwencji w funkcjonowanie tego układu, polegających m.in. na zastosowaniu swoistych, niskocząsteczkowych inhibitorów proteasomu i enzymów katalizujących ubikwitynację. W pracy omówiono aktualną wiedzę, począwszy od odkrycia lizosomów – szlaku degradacji białek niezależnego od ubikwityny, następnie proteasomów – szlaku zależnego od ubikwityny i zjawiska agregacji białek oraz podsumowanie dotyczące stosowanych terapii, wykorzystujących jako podstawę procesy degradacji białek. Irena Bubko, Beata M. Gruber, Elżbieta L. Anuszewska Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=915316&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=915330&level=5Możliwości wykorzystania komórek macierzystych w medycynie regeneracyjnej i terapii genowej wydają się ogromne. Pozwala na to ich zdolność do potencjalnie nieograniczonej liczby podziałów oraz do różnicowania w wiele linii komórkowych. W inżynierii tkanek pochodzenia mezodermalnego ich najlepiej poznanym źródłem jest szpik kostny. Jednak metody pobierania szpiku kostnego często wymagają rdzeniowego lub całkowitego znieczulenia, a największą wadą jest niewielka liczba otrzymanych komórek mezenchymalnych, około 1 na 105 adherentnych komórek łącznotkankowo-naczyniowego zrębu. Alternatywnym źródłem mezenchymalnych komórek macierzystych zrębu, oprócz szpiku kostnego, okostnej, tkanki mięśniowej czy błony stawowej, wydaje się tkanka tłuszczowa. Podobnie jak szpik kostny ma pochodzenie mezodermalne i zawiera heterogenną populację komórek zrębu, a dodatkowym jej atutem jest dostępność i obfitość. Tkanka tłuszczowa pokrywa rozległy obszar naszego ciała. Odgrywa znaczącą rolę przechowując energię dla potrzeb organizmu, a także immunomodulującą, poprzez wydzielanie licznych cząsteczek zwanych adipokinami. Tkanki tłuszczowe zazwyczaj pozyskuje się podczas operacji chirurgicznych okolic brzucha planowanych i laparoskopowych lub liposukcji. Komórki zrębu izolowane z tkanki tłuszczowej wykazują wiele wspólnych cech, włączając zdolność adherencji do plastiku, tworzenie form przypominających kolonie fibroblastów, dużą zdolność proliferacji oraz zdolność do różnicowania w adipocyty, chondrocyty, mioblasty i osteoblasty, a przede wszystkim ekspresję wielu wspólnych antygenów powierzchniowych. Niedawne badania wykazują także ich zdolność do tworzenia form pochodzących z innych listków zarodkowych, na przykład pochodzących z ektodermy neuronów. Celem pracy jest przedstawienie możliwości wykorzystania tkanki tłuszczowej jako źródła mezenchymalnych komórek macierzystych, na podstawie dotychczas opublikowanych wyników badań. Katarzyna Jezierska-Woźniak, Dorota Nosarzewska, Anna Tutas, Anita Mikołajczyk, Michał Okliński, Marek Kajetan Jurkowski Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=915330&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=915414&level=5Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem (AMD) jest przyczyną poważnych ubytków widzenia centralnego ze ślepotą włącznie u osób powyżej 55–60 r.ż. Patogeneza schorzenia, wciąż słabo poznana, wynika z nałożenia interakcji metaboliczno-funkcjonalno-genetycznych oraz czynników środowiskowych. Ważnym ogniwem w patogenezie AMD jest stres oksydacyjny w siatkówce – strukturze, która jest szczególnie wrażliwa na działanie reaktywnych form tlenu (RFT), ponieważ błona zewnętrznych segmentów fotoreceptorów zawiera wielonienasycone kwasy tłuszczowe, które łatwo ulegają utlenianiu, co inicjuje cytotoksyczną reakcję łańcuchową. Występujące w sąsiedztwie fotoreceptorów komórki nabłonka barwnikowego siatkówki (RPE) biorą czynny udział zarówno w cyklu retinoidów, jak i metabolizmie nieustannie zużywających się w procesie widzenia segmentów zewnętrznych fotoreceptorów. Fagocytowane przez RPE fragmenty fotoreceptorów nie są w pełni degradowane, co przyczynia się do odkładania w lizosomach złogów nierozpuszczalnego materiału określanego jako lipofuscyna; jej składowymi są m.in. związki zawierające retinoidy o silnych właściwościach fotouwrażliwiających, przyczyniających się do nasilania i propagacji stresu oksydacyjnego. Siatkówka zawiera antyoksydacyjne systemy obronne – enzymatyczne i nieenzymatyczne, które w warunkach fizjologii skutecznie neutralizują skutki stresu oksydacyjnego. W obrębie systemu nieenzymatycznego szczególną rolę pełnią ksantofile (luteina i zeaksantyna), witaminy C i E oraz inne, których ilość w tkankach oka obniża się z wiekiem, stwarzając zagrożenie rozwoju patologii AMD. W pracy przedstawiono najnowsze koncepcje na temat roli stresu oksydacyjnego w patogenezie AMD, a także omówiono najważniejsze elementy antyoksydacyjnego systemu obronnego. Przedstawiono również przegląd preparatów handlowych zawierających barwniki plamkowe, które znajdują zastosowanie w profilaktyce i leczeniu AMD. Anna Wiktorowska-Owczarek, Jerzy Z. Nowak Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=915414&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=915606&level=5Polimeraza poli(ADP-rybozy) – PARP-1 katalizuje polimeryzację jednostek ADP-rybozy wykorzystując jako ich źródło cząsteczki NAD [sup]+[/sup]i dokonuje ich transferu na białka docelowe i przyłączenia polimerów liniowych lub rozgałęzionych. Ostatnio PARP-1 i łańcuchy ADP-rybozy (PAR) przyciągają znaczną uwagę, ponieważ uczestniczą w wielu procesach komórkowych m.in. modyfikacjach chromatyny, metabolizmie kwasów nukleinowych, regulacji transkrypcji i śmierci komórkowej. Przegląd podsumowuje ostatnie badania nad modułową strukturą cząsteczki PARP-1 uwzględniającą sześć domen funkcjonalnych (A–F), w kontekście trzech klasycznych domen, tj. wiążącej DNA (DBD), automodyfikacyjnej (AD) i katalitycznej (CD), uwalnianych przez enzymy proteolityczne. Szczególną uwagę zwrócono na subkomórkową lokalizację i potranslacyjne modyfikacje PARP-1 [poli(ADP-rybozylacja), fosforylacja, acetylacja, sumoilacja]. Ponadto przedyskutowano główne funkcje PARP-1 skupiając uwagę na roli tego enzymu w detekcji uszkodzeń DNA i jego naprawie, stabilności genomu i śmierci komórki. Zofia M. Kiliańska, Jolanta Żołnierczyk, Józefa Węsierska-Gądek Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=915606&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=915947&level=5Receptory Toll-like odgrywają istotną rolę w obronie przeciwzakaźnej organizmu. U ludzi zidentyfikowano 10 receptorów, które ze względu na powinowactwo do charakterystycznych ligandów zaklasyfikowano do pięciu podrodzin. Bez względu na rodzaj ligandu, z którym wchodzą w interakcję, każdy z receptorów ma zbliżoną budowę (część zewnątrzkomórkowa, śródbłonkowa i cytoplazmatyczna). Obecność ligandów stwierdzono na wielu komórkach, w tym także skóry, stąd też receptory Toll-like stanowią ważny element skórnej, nieswoistej odpowiedzi immunologicznej. W pracy przedstawiono zagadnienia dotyczące budowy i funkcji receptorów TLR, ze szczególnym uwzględnieniem ich znaczenia w skórze. Przedstawiono także najnowsze informacje odnoszące się do udziału TLR w patogenezie wybranych dermatoz (łuszczyca, atopowe zapalenie skóry, trądzik młodzieńczy, trądzik różowaty, infekcje, układowy toczeń rumieniowaty, ziarniniak grzybiasty). Omówiono również możliwość ich terapeutycznego wykorzystania. Lilianna Kulczycka, Anna Sysa-Jędrzejowska, Ewa Robak Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=915947&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=916123&level=5Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) jest jednym z przykładów schorzeń autoimmunizacyjnych. Mimo że to schorzenie nie należy do rzadkich i obejmuje około 1% populacji świata, to jego patogeneza nadal pozostaje niewyjaśniona. Uważa się, że u podstaw patogenezy RZS leży reakcja zapalna mediowana przez limfocyty Th1 rozpoznające niezidentyfikowane antygeny obecne w stawie. Istnieje coraz więcej dowodów świadczących o tym, że limfocyty Th17 odgrywają rolę w schorzeniach autoimmunizacyjnych, w tym również RZS i wspomniana populacja komórek pomocniczych może być bardziej istotna w patogenezie RZS, aniżeli komórki Th1. Dotychczas brakuje w pełni skutecznych oraz pozbawionych działań niepożądanych metod leczenia RZS. W związku z tym istnieje ogromna potrzeba opracowania terapii RZS, która pozwoliłaby w sposób swoisty kontrolować przebieg choroby. Bogatym źródłem informacji na temat roli układu immunologicznego w patogenezie RZS są badania prowadzone na zwierzętach. Kolagenowe zapalenie stawów (CIA) indukowane u genetycznie predysponowanych szczepów myszy, szczurów, królików oraz u rezusów jest uznane jako model doświadczalny RZS ze względu na podobieństwo zmian histologicznych oraz immunologicznych obserwowanych w RZS. Wiedza uzyskana dzięki badaniom prowadzonym na modelu CIA, bezpośrednia ocena zmian w stawie z udziałem nowoczesnych metod badawczych pozwala na lepsze zrozumienie natury zaburzeń odpowiedzi immunologicznej w RZS, a tym samym na możliwość manipulacji poszczególnymi komponentami tejże odpowiedzi. Katarzyna Marcińska, Marian Szczepanik Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=916123&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=916527&level=5 Wątroba jest jednym z głównych organów odpowiedzialnych za utrzymanie homeostazy. Prawidłowe funkcjonowanie tego narządu warunkuje detoksykację produktów metabolizmu w organizmie oraz udział w regulacji procesów metabolicznych makrocząsteczek (białek, lipidów, węglowodanów). Najważniejszymi czynnikami zakaźnymi, które prowadzą do uszkodzeń wątroby są wirusy pierwotnie hepatotropowe, a zwłaszcza wywołujące przewlekłe zapalenie wątroby (HBV, HCV, HDV), co może doprowadzić do marskości i/lub pierwotnego raka wątroby (HCC). W ostatnich latach wzrosło zainteresowanie zakażeniami bakteriami z rodzaju [i]Helicobacter[/i], jako potencjalnego czynnika promującego uszkodzenia wątroby i prowadzącego do raka wątrobowokomórkowego. Związek między rakiem wątrobowokomórkowym a obecnością bakterii z rodzaju [i]Helicobacter[/i] został dobrze udokumentowany w literaturze opisującej wyniki badań przeprowadzonych na modelach zwierzęcych ([i]Helicobacter[/i] [i]hepaticus[/i], a rak wątroby u myszy). Liczne dane literaturowe wskazują również na prawdopodobny związek takiego zakażenia z HCC u człowieka, gdzie obecność bakterii [i]Helicobacter[/i] stwierdza się częściej u chorych na raka wątrobowokomórkowego, niż w wątrobach osób zdrowych lub przewlekle chorych. Molekularne mechanizmy leżące u podstaw tego zjawiska nie są dokładnie poznane, ale wiedza na ten temat staje się coraz bogatsza. Magda Rybicka, Piotr Stalke, Krzysztof Piotr Bielawski, Joanna Nakonieczna Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=916527&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=917454&level=5 A powerful tumor suppressor – p53 protein is a transcription factor which plays a critical role in eliciting cellular responses to a variety of stress signals, including DNA damage, hypoxia and aberrant proliferative signals, such as oncogene activation. Since its discovery thirty one years ago, p53 has been connected to tumorigenesis as it accumulates in the transformed tumor cells. Cellular stress induces stabilization of p53 and promotes, depending on the stress level, cell cycle arrest or apoptosis in the irreversibly damaged cells. The p53 protein is found inactive in more than 50% of human tumors either by enhanced proteasomal degradation or due to the inactivating point mutations in its gene. Numerous data indicate that low molecular weight compounds, identified by molecular modeling or in the functional, cell-based assays, efficiently activate non-mutated p53 in cancer cells which in consequence leads to their elimination due to p53-dependent apoptosis. In this work we describe the structure and cellular function of p53 as well as the latest discoveries on the compounds with high anti-tumor activities aiming at reactivation of the tumor suppressor function of p53. Alicja Sznarkowska, Robert Olszewski, Joanna Zawacka-Pankau Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=917454&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=917464&level=5 Despite the lack of direct evidence that immune surveillance cells protect against tumor development, indirect clinical observations and experimental studies indicate activity in the immune response against cancer cells of various origin. Little is known about the effects of the stromal tumor mast cell (MC) in the activity of immune cells, i.e. CD4[sup]+[/sup]CD25[sup]+[/sup]Foxp3[sup]+[/sup] regulatory T cells, Th17 lymphocytes, cytotoxic lymphocytes Tc1 and their mutual modulatory function and regulation of the antitumor immune response. Factors synthesized by stromal tumor mast cells including histamine, COX-2, CXCL8 (IL-8), VEGF, IL-6, TNF, iNOS, MMP-8, and MMP-9 may, on the one hand, directly affect the activity of T lymphocyte subpopulations, i.e. iTreg, Tc1, and Th17, and thus regulate immunological processes occurring in the vicinity of the tumor. On the other hand, through effects on angiogenesis, apoptosis, the cell cycle, secretion of cytokines and the expression of adhesion molecules, they may indirectly determine the progression of the neoplasm. Understanding the regulatory mechanisms occurring in the system: tumor stroma mast cell → immune cells infiltrating the tumor (iTreg, Tc1, Th17 lymphocytes) → expression of factors involved in angiogenesis, apoptosis, the cell cycle, and secretion of cytokines and adhesion molecules creates the future possibility of influencing the activation and regulation of selected proneoplastic and antineoplastic factors appearing in the neoplasm environment. Research on these mechanisms may be the beginning of a new approach to the fight against cancer growth and provide an opportunity to introduce new methods of treatment. The aim of this study was to present the current knowledge on the role of stromal tumor CD117[sup]+[/sup] mast cells and factors secreted by these cells in the activation of T lymphocyte subpopulations, i.e. CD4[sup]+[/sup]CD25[sup]+[/sup]Foxp3[sup]+ [/sup]regulatory T cells, Th17 lymphocytes, and cytotoxic lymphocytes Tc1, as well as to present their impact on the degree of tumor invasiveness by regulating the synthesis of factors secreted by the lymphocyte subpopulations studied, e.g. IL-10 and TGF-β (iTreg), IL-17A and IL-6 (Th17), IFN-γ and IL-2 (Tc1). Katarzyna Starska, Ewa Brzezińska-Błaszczyk Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=917464&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=917639&level=5W pracy omówiono doniesienia świadczące o tym, że w procesie rozwoju płytek miażdżycowych biorą udział takie komórki układu odpornościowego (UO), jak granulocyty, komórki tuczne, monocyty, makrofagi, limfocyty B i T, komórki dendrytyczne i komórki progenitorowe. Opisano także znaczący wpływ cytokin i czynników wzrostu na aktywację progresji płytek miażdżycowych. W wyniku patofizjologicznych zmian towarzyszących miażdżycy, dochodzi do zwiększania grubości błony wewnętrznej tętnic, co w konsekwencji prowadzi do wielu schorzeń i zaburzeń krążenia, np. choroby wieńcowej, zawału serca czy udaru mózgu. Sugeruje się, że dokładniejsze poznanie udziału komórek UO w przebiegu miażdżycy, która jest przewlekłym zapaleniem, może się przyczynić nawet do zmiany profilu terapii tego schorzenia. Paulina Niedźwiedzka-Rystwej, Agata Mękal, Wiesław Deptuła Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=917639&level=5http://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=917640&level=5 Układ renina-angiotensyna-aldosteron (RAA) uczestniczy w patogenezie nadciśnienia tętniczego oraz chorób sercowo-naczyniowych i chorób nerek. W ostatnich kilkunastu latach odkryto liczną grupę polimorfizmów genów kodujących poszczególne składowe układu RAA. Do najczęściej badanych należą polimorfizm typu insercja/delecja (I/D) genu enzymu konwertującego angiotensynę (ACE), polimorfizm M235T genu kodującego angiotensynogen oraz polimorfizm A1166C genu kodującego białko receptorowe angiotensyny II. Dotychczas opisano znamienną zależność między polimorfizmem genu ACE a zachorowalnością i śmiertelnością z przyczyn sercowo-naczyniowych. Uwzględniając opublikowane do tej pory prace nie można natomiast jednoznacznie potwierdzić związku polimorfizmu I/D, M235T i A1166C z częstością występowania nadciśnienia tętniczego. Sprzeczne wyniki uzyskano również w badaniach nad wpływem genotypu DD genu ACE na szybkość progresji przewlekłej choroby nerek. Obserwowano dodatnią zależność genotypu DD i progresji niewydolności nerek u chorych z nefropatią IgA oraz u chorych pochodzenia azjatyckiego z nefropatią cukrzycową. Wśród czynników wpływających na pogarszanie czynności przeszczepionej nerki wymienia się również predyspozycje genetyczne. Niemniej jednak, w dużych badaniach, zarówno prospektywnych, jak i retrospektywnych nie wykazano związku miedzy polimorfizmem genów układu RAA a odległą czynnością przeszczepionej nerki. Nie wypracowano również jednoznacznej opinii na temat wpływu polimorfizmu badanych genów (ACE, AGT i AT1R) na częstość występowania nadciśnienia tętniczego oraz nadkrwistości u pacjentów po przeszczepieniu nerki. Reasumując, na podstawie wyników dotychczas opublikowanych badań nie można jednoznacznie potwierdzić zależności między polimorfizmem genów układu RAA a progresją przewlekłej choroby nerek. Wiele czynników genetycznych i środowiskowych uczestniczy zapewne w progresji przewlekłej choroby nerek. Agata Kujawa-Szewieczek, Magdalena Kocierz, Grzegorz Piecha, Aureliusz Kolonko, Jerzy Chudek, Andrzej Więcek Review articlehttp://www.phmd.pl/abstracted.php?icid=917640&level=5