Postepy Hig Med Dosw. (online), 2013; 67: 380-387
Review
Full Text PDF  

Diagnostyka dermoskopowa czerniaka podpaznokciowego
Dermoscopy on subungual melanoma
Grażyna Kamińska-Winciorek1  , Radosław Śpiewak2  
1Ośrodek Wczesnej Diagnostyki i Leczenia Nowotworów w Katowicach
2Zakład Dermatologii Doświadczalnej i Kosmetologii, Wydział Farmaceutyczny, Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie
Adres do korespondencji
dr n. med. Grażyna Kamińska-Winciorek, Ośrodek Wczesnej Diagnostyki i Leczenia Nowotworów, ul. Fliegera 16, 40-040 Katowice, email: dermatolog.pl@gmail.com

Otrzymano:  2012.10.04
Zaakceptowano:  2013.03.18
Opublikowano:  2013.05.10

Streszczenie
Czerniak podpaznokciowy należy do rzadkich, aczkolwiek jednych z najtrudniejszych diagno­stycznie odmian czerniaka. Niestety, ze względu na jego późną wykrywalność, brak wczesnej reakcji pacjenta oraz rozpoznawanie w fazie znacznego zaawansowania klinicznego, zalicza­ny jest do najgorzej rokujących odmian tego złośliwego nowotworu. Rozpoznanie czerniaka podpaznokciowego bardzo trudno jest ustalić wyłącznie na podstawie badania klinicznego ze względu na możliwe podobieństwo do krwiaka podpaznokciowego, znamion melanocytowych czy też zakażeń grzybiczych lub bakteryjnych. Dermoskopia wydaje się idealnym narzędziem w diagnostyce różnicowej tej groźnej dla życia choroby. W pracy przedstawiono charakterystyczne cechy dermoskopowe w czerniaku podpaznokcio­wym w aspekcie diagnostyki różnicowej w oparciu o doświadczenia własne i piśmiennictwo z bazy PubMed.
Przeanalizowano bazę PubMed z ostatnich 10 lat dotyczącą obrazów dermoskopowych czer­niaka podpaznokciowego i podstawowych jednostek w diagnostyce różnicowej. W pracy przedstawiono podstawowe zasady badania dermoskopowego i podstawowe wzorce dermoskopowe zmian zlokalizowanych podpaznokciowo, różnicowanych z czerniakiem pod­paznokciowym.
Dermoskopia należy do bezpiecznych, łatwo powtarzalnych metod diagnostycznych, a znajo­mość podstawowych obrazów dermoskopowych rozwijającego się czerniaka podpaznokciowego wraz z umiejętnością różnicowania go z innymi chorobami aparatu paznokciowego przyda się z pewnością nie tylko lekarzom dermatologom, ale również specjalistom innych dziedzin, w tym chirurgom, onkologom, ortopedom, a także lekarzom podstawowej opieki zdrowotnej.
Słowa kluczowe: dermoskopia • czerniak podpaznokciowy • znamię melanocytowe podpaznokciowe • krwiak podpaznokciowy • zmiany melanocytowe • algorytm postępowania


Summary
Subungual melanoma is a rare, but one of the diagnostically most difficult variants of mela­noma. Unfortunately, due to its late detection, lack of an early reaction from the patient and diagnosis in advanced stages, subungual melanoma is deemed as a prognostically unfavorable variant of this malignancy. Diagnosis of subungual melanoma is very difficult to establish me­rely on the basis of clinical examination due to the resemblance of subungual hematoma to melanocytic nevus, fungal or bacterial infections. Dermoscopy seems to be the ideal diagnostic tool in the differential diagnosis of this life-threatening disease.
Aims. To describe the basic aspects of dermoscopy of subungual melanoma and other condi­tions involving the nails.
Methods. Review of medical database PubMed for the literature of the last 10 years on the dermoscopic patterns of subungual melanoma and other subungual diseases.
Results. We collate the fundamental rules of performing dermoscopy in subungual melanoma, as well as basic dermoscopic features and diagnostic algorithms of selected subungual lesions requiring differentiation from melanoma.
Conclusions. Dermoscopy is a safe, easily repeatable diagnostic method, and the knowledge of basic dermoscopic patterns of developing melanoma in subungual localization, along with the differential diagnosis of other diseases within the nail plate, will help not only dermatologists, but also the professionals of other specialties, such as surgeons, oncologists, orthopedists, and also general practitioners.
Key words: dermoscopy • subungual melanoma • subungual melanocytic nevus • subungual hematoma • melanocytic lesions • algorithms




Dermoskopia w czerniaku podpaznokciowym - zasady badania
Czerniak podpaznokciowy (subungual melanoma - SM) stanowi rzadką odmianę czerniaka - 0,7-3,5% wszystkich czerniaków [28]. Jednak ze względu na brak wczesnej re­akcji pacjenta oraz jego późną wykrywalność, zwykle w fazie znacznego zaawansowania klinicznego, czerniak podpaznokciowy należy do nowotworów o złym roko­waniu. Rozpoznanie czerniaka podpaznokciowego bar­dzo trudno ustalić wyłącznie na podstawie badania kli­nicznego ze względu na jego możliwe podobieństwo do krwiaka podpaznokciowego, znamion melanocytowych czy też zakażeń grzybiczych płytki paznokciowej. Dlatego dermoskopia jest niezbędnym narzędziem w diagnostyce różnicowej tej groźnej dla życia choroby.
Dermoskopia (mikroskopia epiluminescencyjna, epilumi­nescence microscopy, skin surface microscopy) to metoda oceny in vivo struktur w obrębie naskórka i skóry wła­ściwej [9,12,13]. Klasyczną dermoskopię wykorzystywa­no początkowo w różnicowaniu zmian melanocytowych i czerniaka, obecnie znajduje zastosowanie w diagno­styce chorób włosów (trichoskopia), dermatoz zapalnych (inflammoskopia) [9,12], infestacji ektopasożytniczych (entomodermoskopia) [10], ocenie mikrokrążenia (ka­pilaroskopia) [9,11], a od niedawna również w diagno­styce różnicowej zmian umiejscowionych pod płytką paznokciową, głównie grzybiczych, co określa się mia­nem onychoskopii [22]. Badanie dermoskopowe zmian umiejscowionych pod płytką paznokciową nie należy do łatwych i wymaga od lekarza znacznego doświadczenia. Tasli i Oguz [29] zalecają stosowanie żelu ultrasonograficz­nego do oglądania zmian w miejscach o trudnej dostęp­ności, m.in. w obrębie płytki paznokciowej [29].
Diagnostyka zmiany barwnikowej zlokalizowanej pod płytką paznokciową obejmuje:
• badanie kliniczne z oceną wszystkich płytek paznok­ciowych rąk i stóp,
• badanie dermoskopowe zmiany w obrębie badanej płyt­ki paznokciowej,
• badanie dermoskopowe wału paznokciowego i brzegów bocznych,
• badanie dermoskopowe wolnego brzegu płytki paznok­ciowej,
• badanie kliniczne i dermoskopowe skóry, błon śluzo­wych i włosów.
Typowe wzorce i cechy dermoskopowe zmian w obrębie płytek paznokciowych - znajomość podstawowych wzorców dermoskopowych
Diagnostyka zmian chorobowych zlokalizowanych w ob­rębie płytek paznokciowych jest utrudniona przez ograni­czony wgląd w zmianę, warunki anatomiczne niekorzyst­ne do pobrania wycinków w celu oceny histopatologicznej (punch biopsy), a także powolny wzrost płytki paznokciowej, co opóźnia możliwość odróżnienia zmian wędrujących za płytką od trwale związanych z łożyskiem paznokcia. Dermo­skopia, w tym wideodermoskopia, daje możliwość powięk­szenia zmiany, oceny jej charakteru (zmiana barwnikowa, krwotoczna, zapalna itd.), a ponadto pozwala na obiektywne monitorowanie kliniczne obserwowanej zmiany [9].
Pasmowate przebarwienie występujące w obrębie pły­tek paznokciowych (melanonychia) wymaga różnicowa­nia w kierunku czerniaka, znamion melanocytowych, wybroczyn i krwiaków podpaznokciowych, włókniaka, innych rzadkich guzów aparatu paznokciowego, zmian związanych z infekcjami (dermatofitozy, drożdżyce, zaka­żenia bakteriami głównie gatunkiem Pseudomonas aerugi­nosa) [9,18,19,20]. Dalsza diagnostyka różnicowa powinna uwzględniać zmiany w obrębie płytek paznokciowych w przebiegu - łuszczycy, liszaja płaskiego, chorobie Da­riera i innych [19].
Do różnicowania podejrzanych zmian pod płytką pa­znokciową konieczna jest znajomość podstawowych cech morfologicznych determinujących wzorzec zmiany, jak również ogólnego wzorca zmiany zlokalizowanej pod płytką paznokciową.
Analogicznie do diagnostyki zmian barwnikowych w ob­rębie skóry gładkiej, przede wszystkim należy rozróż­nić czy zmiana pod płytką paznokciową ma charakter melanocytowy czy też niemelanocytowy [3]. Pasmowate przebarwienie (melanonychia striata) powstaje w wyniku nagromadzenia się drobnych ziarnistości melaniny w ob­rębie płytki paznokciowej. W przypadku zmian niemela­nocytowych (np. przebarwień) rozmieszczenie barwnika jest homogenne i nie występują ziarnistości melaniny [3].
Według Thomasa i Dalla, w dermoskopii płytek paznok­ciowych wyróżnia się cztery podstawowe cechy warun­kujące określony wzorzec zmiany [30]:
1. Krwawe plamki (blood spots) - charakteryzują się po­wstawaniem okrągłych, kroplistych ognisk umiejscowio­nych proksymalnie wraz ze smugowatym układem prąż­ków rozprzestrzeniającym się dystalnie. Barwa związana jest z czasem powstawania - purpurowo-fioletowa jest ty­powa dla wczesnych zmian, z czasem zmiany brązowieją.
2. Szary prążek (gray band) - szare, homogenne pasma, ewentualnie złożone z licznych, cienkich szarych linii, które zlewają się w jednolity prążek.
3. Brązowe tło z regularnymi podłużnymi prążkami - w obrębie brązowego pasma dermoskopia uwidacznia brązowe prążki ułożone równolegle, w równych odstę­pach, jednolicie wybarwione, o tej samej grubości - jest to charakterystyczne dla zmian łagodnych.
Ponadto w ocenie zmian w obrębie płytek paznokcio­wych pomocne jest stwierdzenie dodatkowych cech, do których należą:
• objaw Hutchinsona (Hutchinson sign) lub „micro­-Hutchinsona" (micro-Hutchinson sign) [23] - określa obecność plamy barwnikowej przechodzącej z płytki paznokciowej na obrąbek paznokcia. Może występować w czerniaku, również w zmianach łagodnych - we wro­dzonym znamieniu melanocytowym. W czerniaku zmia­ny charakteryzują się polichromatycznym zabarwieniem oraz asymetrią. Warto zwrócić uwagę na możliwość wy­stępowania objawu „pseudo-Hutchinsona", gdy ciemny prążek prześwieca przez przezierny obrąbek płytki pa­znokciowej imitując obecność barwnika w jego obrębie, ale może występować w krwiakach czy w następstwie stosowanych leków, np. po amlodypinie [1,26,31];
• inne cechy i struktury naczyniowe: linijne, polimor­ficzne naczynia, obszary mleczno-czerwone, czerwone globule, pozostałości barwnika.
W badaniu dermoskopowym wyróżnia się trzy podstawo­we wzorce zmian w obrębie płytek paznokciowych [9,30]:
1. Wzorzec łagodny:
• homogenny-szarobrązowe, homogenne pasmo o równo­miernym, jednolitym zabarwieniu (ryc. 1). Występuje w pla­mie soczewicowatej podpaznokciowej, przebarwieniach polekowych (hydroksymocznik, amiodaron, leki przeciw­malaryczne) oraz w rzadkich zespołach genetycznych, m.in. Laugiera-Huzikera-Barana, Leopard, Peutza-Jeghersa-Tour­raine'a oraz w niektórych grupach etnicznych (Hindusi),
Ryc. 1. Wzorzec łagodny homogenny typowy dla łagodnej plamy soczewicowatej

• linijny - linijny układ jasnobrązowych prążków o rów­nej grubości i długości, ułożonych w równych odstępach. Występuje w znamieniu melanocytowym podpaznokcio­wym (ryc. 2).
Ryc. 2. Wzorzec łagodny linijny typowy dla znamienia melanocytowego. Widoczny jest zachowany linijny układ prążków barwnikowych o tej samej grubości, o przebiegu równoległym i charakterystycznym prostokątnym układzie

2. Wzorzec złośliwy: linijny układ od jasnobrązowych do ciemnobrązowych i czarnych prążków o nierównej gru­bości, długości, o nierównoległym przebiegu, ułożonych w różnych odstępach, często z towarzyszącym objawem Hutchinsona oraz ubytkami płytki paznokciowej, krwia­kami i nieprawidłowymi strukturami naczyniowymi (na­czynia linijne, obszary mleczno-czerwone) (ryc. 3); wy­stępuje w czerniaku podpaznokciowym.
Ryc. 3. Wzorzec złośliwy linijny występujący w czerniaku. Charakterystyczny jest zaburzony układ czarno-brązowych prążków barwnikowych o różnej szerokości oraz przebiegających nierównolegle; w wybranych przypadkach dochodzi do rozchodzenia się prążków w kierunku proksymalnym płytki paznokciowej co nadaje im charakterystyczny trójkątny kształt. W obrębie wału paznokciowego zaznaczony objaw Hutchinsona

3. Wzorzec typu ognisk wybroczynowych: obecność ognisk różnokształtnych (linie, ogniska owalne) barwy niebiesko-purpurowej (zmiany nowe) do ciemnobrązowej i czarnej (zmiany starsze) (ryc. 4).
Ryc. 4. Wzorzec typu ognisk wybroczynowych - homogenny kształt zmiany z towarzyszącymi linijnymi wypustkami i różnokształtnymi globulami barwy od niebiesko- -purpurowej do ciemnobrązowej i czarnej

Charakterystyka dermoskopowa czerniaka podpaznokciowego (subungual melanoma)
Levit i wsp. [16] jako pierwsi zaproponowali w 2000 roku zasady rozpoznania czerniaka podpaznokciowego. W ta­beli 1 przedstawiono „abecadło diagnostyczne" czernia­ka podpaznokciowego według Levita [16] w modyfikacji własnej.
Tabela 1. „Abecadło rozpoznania czerniaka podpaznokciowego" na podstawie Levita [16] w modyfikacji własnej

Czerniak podpaznokciowy zazwyczaj dotyczy tylko jednej płytki paznokciowej. W literaturze opisano zaledwie je­den przypadek mnogich ognisk czerniaka, występującego w trzech różnych płytkach paznokciowych pacjenta [17]. W dermoskopii czerniak podpaznokciowy charakteryzuje się zazwyczaj obecnością wzorca złośliwego (ryc. 3). Nie­pokojące cechy dermoskopowe, które powinny nasuwać podejrzenie czerniaka podpaznokciowego przedstawiono w tabeli 2 oraz na rycinie 5.
Tabela 2. Cechy dermoskopowe nasuwające podejrzenie czerniaka podpaznokciowego [na podstawie 14,31]

Ryc. 5. Podejrzenie czerniaka podpaznokciowego w obrębie palca IV stopy prawej. Pacjent 52-letni, zmiana obecna od 7 miesięcy, pojawiła się po urazie mechanicznym. W dermoskopii szerokość prążka 6 mm, dodatni objaw Hutchinsona oraz złośliwy wzorzec linijny. Wszystkie wymienione cechy kliniczno- dermoskopowe stanowią bezwzględne wskazanie do wycięcia zmiany ze względu na podejrzenie czerniaka. Zmianę wycięto w całości. Badanie histopatologiczne wykluczyło czerniaka, a obraz histopatologiczny może odpowiadać naczyniakowi lub ziarniniakowi naczyniowemu pod płytką paznokciową (w opisie fragment naskórka z rogowaceniem, pod naskórkiem liczne, drobne naczynia krwionośne). Pacjent jest poddany dalszej obserwacji

W obserwacji Phana i wsp. [21] w obrazach dermosko­powych 31 zmian podpaznokciowych potwierdzonych jako czerniak, stwierdzono obecność nieregularnych, wielobarwnych prążków, w nieregularnych odstępach, o niepełnym układzie równoległym oraz nierównych odległościach [21]. Ponadto, niezależnie od badania der­moskopowego w przypadku podejrzenia czerniaka, na­leży wziąć pod uwagę obecność następujących objawów: pojawienie się w 4-6 dekadzie życia przebarwienia ogra­niczonego do jednej płytki paznokciowej, gwałtowna zmiana zabarwienia łożyska w uprzednio zdrowym pa­znokciu, zmiany już istniejącego prążka w postaci jego poszerzenia lub pojawienia się nierównych obrysów, minimalne zmiany zabarwienia w obrębie paznokcia kciuka, wskaziciela lub palucha, powstanie przebarwie­nia po urazie, jakiekolwiek nowe ogniska podpaznokcio­we u pacjentów z czerniakiem w wywiadzie, jakiekolwiek zmiany zabarwienia w paznokciu dystroficznym, zmiany zabarwienia związane ze współistniejącym przebarwie­niem w obszarze wału i obrąbka paznokciowego w po­staci objawu Hutchinsona [3]. Niestety rozpoznawanie czerniaka in situ pod płytką paznokciową przez lekarzy jest ciągle niedostateczne: w badaniu Di Ciacchio i wsp. [4] dermatolodzy rozpoznali czerniaki podpaznokciowe na podstawie badania klinicznego, w klasyfikacji ABCDEF oraz dermoskopii tylko w połowie badanych przypad­ków (46-55%) [4].
Charakterystyczne wzorce dermoskopowe najważniejszych zmian w obrębie płytek paznokciowych wymagających różnicowania z czerniakiem podpaznokciowym
Znamię melanocytowe podpaznokciowe (subungual melanocytic nevus)
Znamię melanocytowe podpaznokciowe w dermosko­pii charakteryzuje wzorzec łagodny linijny, w którym prążki barwnikowe mają równoległy układ, podobne zabarwienie i szerokość (ryc. 2, ryc. 6). U dzieci w obrę­bie znamion melanocytowych często obserwuje się obec­ność drobnych czarnych kropek o średnicy poniżej 0,1 mm [31]. Jeżeli u dziecka przed okresem dojrzewania, prążek barwnikowy jest wąski, wykazuje regularny wzo­rzec dermoskopowy, nie ulega gwałtownemu powięk­szeniu, to najlepszą metodą jest okresowa kontrola [7]. U dzieci czerniak podpaznokciowy występuje niezwykle rzadko, a dotychczas opisywane przypadki dotyczyły wyłącznie dzieci z ciemnym fototypem skóry (głównie Japończyków) [7].
Ryc. 6. Znamię melanocytowe podpaznokciowe, palec II ręki lewej. Pacjentka 27-letnia, zmiana obecna od 2 lat, bez tendencji do powiększania się. W dermoskopii widoczny wzorzec łagodny linijny charakterystyczny dla zmiany melanocytowej łagodnej, szerokość prążka barwnikowego 2 mm

Do cech alarmujących u dzieci z melanonychią należą [31]:
• obecność objawu „micro-Hutchinsona", ale w przypadku znamion wrodzonych u dzieci zajęcie obrąbka paznokcia może być fizjologiczne,
• trójkątny układ prążków - pasma barwnikowe mogą być niewidoczne w części swojego przebiegu i układać się w kształt trójkąta,
• wielobarwność prążków, która często występuje w obrę­bie łagodnych zmian melanocytowych u dzieci.
W obserwacji zmian o charakterze melanonychii u dzieci, wskazana jest również ocena dermoskopowa skóry ota­czającej płytkę paznokciową, zwłaszcza wolnego brzegu paznokcia. Pojawienie się wzorca równoległego (paralel furrow pattern), typowego dla znamion melanocytowych jest cenną wskazówką wykluczającą czerniak w takim umiejscowieniu [15]. Braun i wsp. [2,3] zalecają ogląda­nie w każdym przypadku wolnego brzegu paznokcia ze skórą otaczającą, gdyż zgodnie z biomechaniką aparatu paznokciowego przebarwienia powstałe w części prok­symalnej macierzy widoczne są tuż pod powierzchnią wolnego brzegu paznokcia. Zmiany barwnikowe wywo­dzące się z dystalnej części macierzy widoczne są nato­miast jako przebarwienie wolnego brzegu płytki paznok­ciowej od strony łożyska [2]. Pozwala to na lokalizację anatomiczną źródła barwnika w obrębie macierzy płytki paznokciowej [2].
Plama soczewicowata podpaznokciowa (subungual melanocytic lentigo)
Zmiana ta występuje dość rzadko, a w dermoskopii cechu­je ją opisany wyżej wzorzec łagodny homogenny (ryc. 1).
Krwiak podpaznokciowy (subungual hematoma)
Typowym przykładem krwiaka podpaznokciowego jest tzw. paluch tenisisty (tennis toe) [9,25,27]. Cechą charak­terystyczną krwiaka podpaznokciowego w dermoskopii jest wzorzec typu ognisk wybroczynowych (ryc. 4, ryc. 7) [9,32]. We wczesnych stadiach krwiaka podpaznokciowe­go w dermoskopii można stwierdzić obecność kroplistych wybroczyn tuż przy wale paznokciowym. Dla krwiaków starszych typowa jest natomiast stopniowa zmiana za­barwienia (czerwony, brunatny, szary), a także powsta­wanie nitkowatych wypustek, z tendencją do wydłużania się w kierunku dystalnym płytki [32]. Początkowo poja­wiają się drobne i większe globule i homogenne obszary, a następnie wypustki, które mogą się utrzymywać nawet do 6 tygodni [20]. W tym czasie wymiary krwiaków pod­paznokciowych ulegają stopniowemu zmniejszeniu [20].
Ryc. 7. Typowy krwiak podpaznokciowy, paluch stopy prawej. Pacjent 63-letni, zmiana od 1 miesiąca. W dermoskopii widoczny wzorzec łagodny typu ognisk wybroczynowych, z zaznaczonym fioletowo-czarnym homogennym obszarem i tendencją do tworzenia wypustek dystalnych. W obrębie wału paznokciowego prześwitywanie krwiaka przez obrąbek (cuticula), co odpowiada objawowi „pseudo-Hutchinsona"

W przeciwieństwie do czerniaka, krwiak podpaznokciowy ma tendencję do przesuwania się w kierunku dystalnym i oddalania się od brzegu proksymalnego. W opinii au­torów wskazana jest okresowa kontrola dermoskopowa ewolucji zabarwienia, a także mierzenie wymiarów ob­szaru ogniska i jego oddalania się od wału paznokciowego.
W przypadku, gdy wzrost płytki paznokciowej jest bardzo powolny, co wydłużyłoby ponad miarę czas obserwacji lub gdy zmiana podpaznokciowa nie przesuwa się w kierun­ku dystalnym, autorzy zalecają chemiczne rozpuszczenie płytki paznokciowej. Polega ona na nałożeniu na pazno­kieć preparatu zawierającego 40-50% mocznik w postaci kremu, maści lub lakieru, który rozpuści płytkę uwidacz­niając łożysko, bez narażania pacjenta na zabieg chirur­giczny. Podobną technikę autorzy stosują w przypadku egzofitycznych zmian melanocytowych w obrębie skóry, z towarzyszącym nadmiernym rogowaceniem. Na wybrane ogniska można zastosować miejscowo preparaty mocznika w małym stężeniu, który oczyści zmianę z mas rogowych umożliwiając dokładną ocenę dermoskopową [13].
Należy pamiętać, że stwierdzenie ogniska o charakterze wybroczynowym w dermoskopii nie wyklucza czernia­ka, dlatego Thomas i Dalle [30] proponują kontrolę każdej zmiany krwotocznej podpaznokciowej przez 3-4 miesięce [30]. Zmiany krwotoczne mogą być efektem zniszczenia macierzy lub łożyska paznokcia w przebiegu czerniaka [5,30]. Wystąpienie wylewu podpaznokciowego nie jest patognomoniczne dla hematoma [5].
Zasady postępowania w przypadku podejrzenia czerniaka podpaznokciowego
W przypadku stwierdzenia opisanych wcześniej cech na­suwających podejrzenie czerniaka podpaznokciowego, w każdym przypadku należy wykonać biopsję diagno­styczną lub całkowite wycięcie zmiany. Ponadto Graz­zini i wsp. [5] sugerują wykonanie biopsji w każdym przypadku zajęcia jednej płytki paznokciowej oraz utrzy­mywania się zmiany powyżej 6 miesięcy. Jellinek [8] zaproponował autorski algorytm postępowania w przy­padku melanonychii oparty na analizie następujących cech: umiejscowienia w części bocznej lub środkowej paznokcia, szerokości prążka barwnikowego oraz cech sugerujących obecność czerniaka lub czerniaka inwa­zyjnego. Jeżeli przebarwienie dotyczy części bocznej płytki paznokciowej, to zaleca się wykonanie bocznego podłużnego wycięcia zmiany. Jeżeli prążek barwnikowy jest węższy niż 3 mm i zajmuje środkową linię paznokcia oraz obejmuje przyłożyskową lub podpowierzchnio­wą część płytki paznokciowej w jej wolnym brzegu, to w każdym z wymienionych przypadków postępowaniem z wyboru jest biopsja ścinająca macierzy (matrix shave biopsy). W przypadku melanonychii przekraczającej 3 mm szerokości i usytuowanej tuż pod powierzchnią płytki paznokciowej można wykonać zarówno biopsję ścinającą macierzy albo biopsję sztancą o średnicy 3 mm (punch excision). Jeżeli melanonychia występuje przyło­żyskowo i przekracza szerokość 3 mm, to zawsze należy wykonać 3-milimetrową biopsję sztancową [8]. W przy­padku podejrzenia czerniaka lub jego postaci inwazyj­nej postępowaniem z wyboru jest całkowite wycięcie zmiany o pełnej grubości lub biopsja jeżeli zmiana jest bardzo rozległa [8]. W przypadku rozpoznania czerniaka podpaznokciowego należy wykonać amputację paliczka [24]. Sureda i wsp. [28] proponują w czerniakach wcze­snych, klinicznie opisywanych jako izolowana melano­nychia striata wycięcie ogniska z marginesem o szeroko­ści 5-10 mm tkanki wolnej od zmian, bez resekcji kości, z nałożeniem przeszczepu skóry pełnej grubości [28].
Dermoskopię wykorzystuje się również w czasie dia­gnostyki śródoperacyjnej zmian barwnikowych [6,7]. Hirata i wsp. [6] wyróżnili cztery główne wzorce der­moskopowe w melanonychii ocenianej śródoperacyjnie w dermoskopii, potwierdzonej następnie w badaniu hi­stopatologicznym: regularny szary wzorzec był typowy dla przebarwień, regularny brązowy wzorzec występo­wał w łagodnych rozrostach melanocytowych, regu­larny brązowy wzorzec z obecnością brązowych ciałek barwnikowych lub obszarów homogennych stwierdza­no w znamionach melanocytowych, natomiast wzorzec nieregularny był typowy dla czerniaka [6].
Wnioski
Dermoskopia jest niezbędną metodą diagnostyki zmian podpaznokciowych. Zbyt mała wykrywalność czerniaka we wczesnej fazie jest skutkiem niedostatecznej wiedzy lekarzy praktyków w tym zakresie, co uzmysławia potrze­bę podnoszenia kwalifikacji i nabywania praktyki w trud­nej dziedzinie dermoskopii różnicowej zmian podpaznok­ciowych. Zaowocuje to szansą na uratowanie pacjentów, a także pozwoli uniknąć operacji w obrębie narządu pa­znokciowego, grożących jego trwałym uszkodzeniem.
Podziękowanie
Autorzy pracy dziękują pani mgr Oldze Dębskiej-Ratusz­niak z Zakładu Dermatologii Doświadczalnej i Kosmeto­logii CMUJ w Krakowie za wykonanie rycin według kon­cepcji autorów.
PIŚMIENNICTWO
[1] Bayerl C., Moll I.: Striped nail pigmentation with Hutchinson signs in boxer. Hautarzt., 1993; 44: 476-479
[PubMed]  
[2] Braun R.P, Baran R., Saurat J.H., Thomas L.: Surgical pearl: dermoscopy of the free edge of the nail to determine the level of nail plate pigmentation and the location of its probable origin in the proximal or distal nail matrix. J. Am. Acad. Dermatol., 2006; 55: 512-513
[PubMed]  
[3] Braun R.P., Rabinovitz H, Tzu J.E., Marghoob A.A.: Dermoscopy research-an update. Semin. Cutan. Med. Surg., 2009; 28: 165-171
[PubMed]  
[4] Di Chiacchio N., Hirata S.H., Enokihara M.Y., Michalany N.S., Fabbrocini G., Tosti A.: Dermatologists' accuracy in early diagnosis of melanoma of the nail matrix. Arch. Dermatol., 2010; 146: 382-387
[PubMed]  [Full Text HTML]  [Full Text PDF]  
[5] Grazzini M., Rossari S., Gori A., Corciova S., Guerriero G., Lotti T., De Giorgi V.: Subungueal pigmented lesions: warning for dermoscopic melanoma diagnosis. Eur. J. Dermatol., 2011; 21: 286-287
[PubMed]  [Full Text PDF]  
[6] Hirata S.H., Yamada S., Enokihara M.Y., Di Chiacchio N., de Almeida F.A., Enokihara M.M., Michalany N.S., Zaiac M., Tosti A.: Patterns of nail matrix and bed of longitudinal melanonychia by intraoperative dermatoscopy. J. Am. Acad. Dermatol., 2011; 65: 297-303
[PubMed]  
[7] Iorizzo M., Tosti A., Di Chiacchio N., Hirata S.H., Misciali C, Michalany N., Domiguez J., Toussaint S.: Nail melanoma in children: differential diagnosis and management. Dermatol. Surg., 2008; 34: 974-978
[PubMed]  
[8] Jellinek N.: Nail matrix biopsy of longitudinal melanonychia: diagnostic algorithm including the matrix shave biopsy. J. Am. Acad. Dermatol., 2007; 56: 803-810
[PubMed]  
[9] Kamińska-Winciorek G. Dermatologia cyfrowa. Cornetis, Wrocław 2008; 11-84
[10] Kamińska-Winciorek G.: Entomodermoscopy in scabies - is it a safe and friendly screening test for scabies in children? Acta Dermatovenerol. Croat., 2012; 20: 117-119
[PubMed]  
[11] Kamińska-Winciorek G., Deja G., Polańska J., Jarosz-Chobot P.: Diabetic microangiopathy in capillaroscopic examination of juveniles with diabetes type 1. Postępy Hig. Med. Dośw., 2012; 66: 51-59
[PubMed]  [Full Text HTML]  [Full Text PDF]  
[12] Kamińska-Winciorek G., Śpiewak R.: Podstawy dermoskopii dla początkujących Postępy Hig. Med. Dośw., 2011; 65: 501-508
[PubMed]  [Full Text HTML]  [Full Text PDF]  
[13] Kamińska-Winciorek G., Śpiewak R.: Tips and tricks in the dermoscopy of pigment lesions. BMC Dermatol., 2012; 12: 14
[PubMed]  [Full Text HTML]  [Full Text PDF]  
[14] Koga H., Saida T., Uhara H.: Key point in dermoscopic differentiation between early nail apparatus melanoma and benign longitudinal melanonychia. J. Dermatol., 2011; 38: 45-52
[PubMed]  
[15] Lazaridou E., Giannopoulou C., Fotiadou C., Demiri E., Ioannides D.: Congenital nevus of the nail apparatus-diagnostic approach of a case through dermoscopy. Pediatr. Dermatol., 2012 (w druku)
[PubMed]  
[16] Levit E.K., Kagen M.H., Scher R.K., Grossman M., Altman E.: The ABC rule for clinical detection of subungual melanoma. J. Am. Acad. Dermatol., 2000; 42: 269-274
[PubMed]  
[17] Liu Y., Wang L.: The rare occurrence of three subungual melanomas in one patient. J. Cutan. Pathol., 2012: 39: 286-268
[PubMed]  
[18] Miteva M., Fanti P.A., Romanelli P., Zaiac M., Tosti A.: Onychopapilloma presenting as longitudinal melanonychia. J. Am. Acad. Dermatol., 2012; 66: e242-e243
[PubMed]  
[19] Nakamura R.C., Costa M.C.: Dermatoscopic findings in the most frequent onychopathies: descriptive analysis of 500 cases. Int. J. Dermatol., 2012; 51: 483-485
[PubMed]  
[20] Oztas M.O.: Clinical and dermoscopic progression of subungual hematomas. Int. Surg., 2010; 95: 239-241
[PubMed]  
[21] Phan A., Dalle S., Touzet S., Ronger-Savlé S., Balme B., Thomas L.: Dermoscopic features of acral lentiginous melanoma in a large series of 110 cases in a white population. Br. J. Dermatol., 2010; 162: 765-771
[PubMed]  
[22] Piraccini B.M., Balestri R., Starace M., Rech G.: Nail digital dermoscopy (onychoscopy) in the diagnosis of onychomycosis. J. Eur. Acad. Dermatol. Venereol., 2013; 27: 509-513
[PubMed]  
[23] Ronger S., Touzet S., Ligeron C., Balme B., Viallard A.M., Barrut D., Colin C., Thomas L.: Dermoscopic examination of nail pigmentation. Arch. Dermatol., 2002; 138: 1327-1333
[PubMed]  [Full Text HTML]  [Full Text PDF]  
[24] Ruka W., Krzakowski M., Placek W., Rutkowski P., Nowecki Z., Fijuth J., Nasierowska-Guttmejer A., Jeziorski A., Rudnicka L., Murawa P., Słuszniak J., Potemski P., Zaucha R., Wysocki P., Kamińska-Winciorek G., Bajcar S., Drosik K., Biernat W., Towpik E.: Czerniaki skóry - zasady postępowania diagnostyczno-terapeutycznego. Przegl. Dermatol., 2009; 96: 193-203
[Full Text PDF]  
[25] Ruocco E., Argenziano G., Pellacani G., Seidenari S.: Noninvasive imaging of skin tumors. Dermatol. Surg., 2004; 30: 301-310
[PubMed]  
[26] Sladden M.J., Mortimer N.J., Osborne J.E.: Longitudinal melanonychia and pseudo-Hutchinson sign associated with amlodipine. Br. J. Dermatol., 2005; 153: 219-220
[PubMed]  
[27] Soyer H.P., Argenziano G., Chimenti S., Ruocco V.: Dermoscopy of pigmented skin lesions. Eur. J. Dermatol., 2001; 11: 270-276
[PubMed]  [Full Text HTML]  
[28] Sureda N., Phan A., Poulalhon N., Balme B., Dalle S., Thomas L.: Conservative surgical management of subungual (matrix derived) melanoma: report of seven cases and literature review. Br. J. Dermatol., 2011; 165: 852-858
[PubMed]  
[29] Tasli L., Oguz O.: The role of various immersion liquids at digital dermoscopy in structural analysis. Indian J. Dermatol. Venereol. Leprol., 2011; 77: 110
[PubMed]  [Full Text HTML]  [Full Text PDF]  
[30] Thomas L., Dalle S.: Dermoscopy provides useful information for the managementof melanonychia striata. Dermatol. Ther., 2007; 20: 3-10
[PubMed]  
[31] Tosti A., Piraccini B.M., de Farias D.C.: Dealing with melanonychia. Semin. Cutan. Med. Surg., 2009; 28: 49-54
[PubMed]  
[32] Wolf I.H.: Dermoscopic diagnosis of vascular lesions. Clin. Dermatol., 2002; 20: 273-275
[PubMed]  
Autorzy deklarują brak potencjalnych konfliktów interesów.